ITI DUYOG TI SINGASING: Nabugi dagiti nakalap iti 3rd Premio Duque

Ti Panirigak iti “Dagiti Assideg A Tugot”

Sarita ni Sherma E. Benosa

Umuna a Gunggona, 3rd Premio Duque

(Tuloyna)

 

Counterpart ken katukad wenno kabaliktad daytoy a sarita, “Dagiti Assideg a Tugot” ti sensilio ti klasiko a sarita ni Antonio Sanchez Encarnacion a napauluan iti “Kampanario.” Bunga ti cultural dislocation ti “Kampanario”. Dagiti edukado ket binaybay-anda dagiti saan a nakaadal. Dagiti edukado nga annak ket binay-anda dagiti saan a nakaadal a nagannak.  Kinaawan modo wenno naimbag a nakem ti kayat a sawen daytoy cultural dislocation ken morally dislocating effect of our higher educational system.

Ta kas kuna ni Lucila Hosillos, sabali pay a Visayan writer,  maipapan iti tema dagiti sinurat: “…ethnocentrism, self-alienation and crisis identity, lack of linguistic unity, cultural dislocation, artistic divisiveness and fragmented diminishing audiences, and evasion of the humanist commitment to literature as a human institution…”

Dagitoy kano ti bunga ti kolonialismo ken pannakaadipen iti napalabas, kas kuna met laeng ni Lucila Hosillos iti sinuratna a “Breaking Through the Wayang Screen: Literary Interdependence among New Literature in Southeast Asia,” Diliman Review, 1984.

Iti Literatura Ilokana, dagita innaganan ni Hosillos ti nakaisentroan dagiti sinurat kadagiti naglabas a dekada. Manipud naipablaak ti “Kampanario” a sarita ni Tata Tony, idi dekada 60s (?) sa la rimmuar ti counterpartna ita kalpasan ti nasurok kagudua a siglo ti napalabas!

Kinuna met ni Dr. Mario G. R. Rosal: “In most, if not all instances, the spirit of social commitment and protest has become primary character of the experience of alienation in this country as expressed in our literature. To our writers, however, in Iloco that spirit came relatively late…”

Mabasa daytoy iti “The Iloco Short Story in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation,” St. Louis Research Journal (Journal of the Graduate School of Arts and Sciences.)

Naladaw kano ti social commitment. Apay?

Sangkadagullit dagiti agpaspasalip wenno isponsor kadagiti pasalip nga iladawan ni mannurat kadagiti suratenna ti kultura ken nasayaat a kababalin ni Ilokano agsipud ta maysa daytoy a social commitment wenno obligasionna a nasken nga itandudona. Agarup duan sa a dekada a sangkadagullit dagiti agpaspasalip wenno isponsor kadagiti pasalip daytoy. Isu a dagullitentayo met! Ken dagullitentayto manen.

Dua a Visayan literary critics ti nangibaga kadaytoy a reperensiatayo.

Kasapulan pay ti maysa a napintas ken naemma a balasang, ni Sherma E. Benosa, tapno makuna nga immaddang (manen) ti literatura nga agturong iti panagbalbaliw.

Kadagupan kadagiti amin a mannurat, da laeng Juan S. P. Hidalgo, Jr., Lorenzo Tabin, Sr. ken Agustin D. C. Rubin ti nasalawko a nag-humanismo.

Iti sabali pay a banda, mapaliiw manen  nga ad-adda nga iduron daytoy a sarita ti tema: “Addaan man wenno awanan ti maysa a tao, awan serbi ti biag a saan a makawesan iti nasayaat a kababalin.”

Isu a kunaek latta met a maysa a “theme-driven presentation”  daytoy a sarita a kas mabasa iti sabali pay a salaysaytayo, nasuroken a maysa a dekada ti napalabas, a napauluan iti “Panangamiris Kadagiti Duktal ni JSP Hidalgo, Jr..”

Kunatayo: “Theme-driven – manmano a rummuar ti kastoy iti sarita nga Iluko, kailian. Diak met patienen a saan a kabaelan ni mannurat nga Ilokano. Lalo a diak a patien a dimo kabaelan, kailian! Para laban daytoy, kunam sa!

Ad-adda a ti tema ti idurduron daytoy a plot,  saan ket a ti risiris ti tao kontra tao, tao kontra puersa ti nakaparsuan, tao kontra ayup, karakter, kababalin, kapanunotan ken dadduma pay. Maipapan laeng iti TEMA ti inka lawlawaten. Gapuna a maawagan iti theme-driven presentation.

Ehemplo ti theme-driven a sarita, kailian: “Ni Paran ken ti Unibersidad ti Carmen,” a sinurat ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. ken ti “Nadara ti Aldaw ni Eba,” a sinurat ni Jimmy M. Agpalo, Jr. ken impablaak ti Bannawag. Dagitoy a sarita, kailian, awan a pulos ti mabasam a risiris ta ad-adda a ti tema ti idurduron ti pasamak. Ngamin symbolical stories dagiti kastoy a sarita. Iti sinurat ni apo J.S.P. Hidalgo, Jr.,  iladawan ni Paran dagiti biag dagiti tattao iti lubong, idinto ta iti sarita ni J. M. Agpalo, Jr., iladawan ni Eba ti biag dagiti babbai.

Itoy a sarita, “Dagiti Assideg a Tugot”, maipapan kadagiti ideals ken values a para kadagiti amin a tattao. Ngem no amirisen a nalaing, idurduron ti sarita dagiti ideals ken values a rumbeng koma a masurot ken itandudo. Rumbeng nga ipagpannakel. A kas iti kanayon nga iyarungaing dagiti agpasalip wenno dagiti isponsor kadagiti pasalip, nga iladawan ti kultura ni Ilokano.

Taal kadi a kultura ni Ilokano ti saan a panangtaripato kadagiti nataengan? Saan! Inladawan ti “Dagiti Assideg a Tugot” ti pudpudno a kultura ni Ilokano.

Malaksid kadagiti nagkaadu a taraon ti panunot a mapidut, sinungbatan pay daytoy a sarita ti arungaing ken unnoy dagiti agpaspasalip wenno sponsor kadagiti pasalip.

Napintas ti agbasa ken aganalisar kadagiti sarita a nabugasan iti positibo a panirigan; ket ti kinadamsak, limmabasdan iti nganga ti tawa.

Napintas unay a sarita.

Nabara a kablaaw iti author!#