ITI DUYOG TI SINGASING: Nakalipat Dagiti Mannaniw Ita A Panawen? (Umuna a paset)

“Nakalipat dagiti mannaniw ita a panawen?”

Dayta ti makasulek iti uray singkit a mulagat  iti essay ni Alexander Martin Remollino nga “Ang Misyon ng Makata sa Panahon ng Postmodernismo at Paglimot” a mabasa iti emanila.com. Maysa  a salaysay a mangkonkondenar iti pannakalipat ni/dagiti mannaniw iti akemda a kas agay-aywan iti kultura. Maysa a makasulek a diskurso a mangdildillaw iti pannakaiyaw-awan dagiti mannaniw iti pudpudno nga akemda iti gimong. Sinurat a di a nagbeddal a mangiwaragawag iti panangbaybay-a iti agnannana a sakit ti gimong babaen ti allilaw ti gita ti postmodernismo. Maysa a dinakkel-a-danum a mangtaneb iti timbang ti asinoman a managimutektek iti sidong ti kinapudno ken pudpudno a panggep ti daniw ken kinaasino ni mannaniw. Itoy a sinurat ni Remollino, maanninaw ti kinaadda ti rikki ti papel a pinataud ti panagayus ti saan a makontrol a tinta ti kinabuangger ti panunot nga agsapsapul iti sabali a kalasawan.

Itoy a panawen ti posmodernismo, kuna ni Remollino, nga irurugi ti pannakalipat dagiti mannaniw iti anag ti kinaasinoda a kas mannaniw. Makapauyos ti sennaay iti  panangibagana a naappanan ni mannaniw iti banniit iti kunaek met a “double blade” a pigura iti dangadang ti kinamalalaki :

Waring nakakalimutan ng mga makata ng ating bayan ang kanilang tungkulin bilang mga alagad ng kultura – ang pagiging mga tagahubog at tanod ng kamalayan.

Nasaan na ang dekada 1970 nang ang mga makata'y nag-ambag ng malaki sa pagtatanggal ng kultural na suporta ng madla sa isang pasistang rehimeng tinangkilik ng isang banyagang pamahalaan? Nasaan na ang mga dekada 1920 at1930 nang ang mga kagaya nina Jose Corazon de Jesus at Amado V. Hernandez  ay gumanap ng malaking papel sa pagpapalaganap ng anti-kolonyal na kaisipan?

Gayong wala pang sansiglo mula nang mga dekadang nabanggit ay waring bahagi na ang mga ito ng Edad Antigua.”    

Balido ti rason ni Remollino. Namnamaenna ngamin a dagiti makabael a mangbagtin iti kinanasionalismo a dandaniw, dagiti daniw a para iti ili, dagiti daniw nga “agay-aywan” iti gimong” ket sabali kanon ti tinurongda. 

Madlaw unay ti misuot ni Remollino iti salaysayna, “Nasyunalismo at Panitikan,”  a saanna nga ayonan ti inwaragawag ni Virgilio Almario, National Artist for Literature 2003 ken dean ti College of Arts and Literature ti University of the Philippines, Diliman, iti forum ti Center for Creative Writing and Studies ti University of Santo Tomas (UST-CCWS) nga inangay ti Union ng mga Manunulat sa Pilipinas maipapan iti panagdaniw koma ken panagsurat kadagiti “makaili” a sinurat.

Itoy a ngayemngem ni Remollino, linagipna nga idi kapades ti siguada ti panagputar kadagiti “makaili” a sinurat, ni Almario ket adda iti sidong ti diktadura. Ken maysa kadagiti nagpirma a nangendorso iti kandidatura ti diktador idi nagsangoda ken ni Cory Aquino. Binabalaw ni Remollino daytoy idi a panangiyendorso ni Almario ken ni Marcos a kaduana da Teo Antonio, Lamberto Antonio, Ruth Elynia Mabanglo, S.V. Epistola, Manuel Baldemor, ken Mike Bigornia. Kabayatan a siwawayada iti sidong ni Marcos, agrigrigat met gapu iti gita ti martial law a pilit a naisingkil kadagiti karabukobda dagiti mannaniw iti makunkuna a “makaili” a pakaibilangan da Jose Maria Sison, agkabsat nga Jose ken Emmanuel Lacaba, Lorena Barros, Alan Jazmines, Bonifacio Ilagan, Satur Ocampo, Bienvenido Lumbera, Luis Teodoro, Renato Constantino, Armando Malay, ken dadduma pay a nangitandudo iti makunkuna a “protest art”,  dagiti daniw iti likod ti rehas, dagiti sainnek a naisurat kadagiti pader (graffiti) ken dadduma pay a posible a pagayusan ti panggep a panangibangon iti kinaasino nga intultuloy da Aurelio Tolentino, Amado Hernandez,  Jose Corazon de Jesus ken dadduma pay manipud iti bumegbeggang a dangadang dagiti propagandista idi panawen ti Kastila a kas kada Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar,  Graciano Lopez-Jaena, Mariano Ponce, Antonio Luna, Jose Ma. Panganiban, Isabelo de los Reyes, Pedro Paterno ken dadduma pay. Kadagitoy a dangadang iti panagsurat maipapan iti makaili, adda latta a bumalballaet ni Ilokano.

      (Adda tuloyna)