ITI DUYOG TI SINGASING: Nakalipat kadin dagiti mannaniw iti agdama?(Maudi a paset)

Ket ti Pinas?

Kastoy ti insurat ni Benny Carrantes iti kolumna a The Opposite Connection, Baguio Midland Courier, page 4, Vol. LXI, August 24, 2008, Baguio Printing Corp: “CIA…wanted Quirino out of his office for his refusal to tow the American line, and his presidential opponent, Ramon Magsaysay, was a much easier guy to talk to.

To this day, Magsaysay remains the most beloved president, but Quirino will always be remembered as the president when the P120 a month minimum wage could support the family, with enough left to send the children through the grades and even high school.”

Daytoy a kuna ni Carrantes ket nalawag unay a panangilawlawag iti punto ni Remollino a nagbalin a bida dagiti kontrabida idinto a nagbalin a kontrabida dagiti bida. Wenno posible nga isuda a dua, ta relatibidad dayta. Ti nangbekkel idi iti demokrasia iti panawen ti diktadoria, isu itan ti kapigsaan iti timek.

Ngem ammo dagiti agsursurat iti “makaili’ a sinurat  a dasigen ken ibutaktak ti saan nga ammo ti kaadduan nga  umili. Daytoy ti punto a kayat a paruaren ni Remollino kadagiti mannurat/mannaniw, ti panagbalinda koma a taga-aywan iti gimong iti panawenda. Kas mannurat, rumbeng laeng ti pannakibiang ni mannurat/mannaniw iti mapaspasamak iti lubongna. Ti daniw a kas arte ket saan laeng a para iti arte. Kankanayon daytoy a makibiang iti isyo ti gimong. Ta dagiti mismo nga isyo ti gimong ti daniw ti maysa a gimong. 

Iti sabali pay nga essay ni Remollino, ti “Ideology and Art”, saan laengen a ni Almario ti linagidawna no di  karamanen da Dr. Benilda Santos ti Ateneo de Manila University ken ni Dr. Ophelia Dimalanta ti Sto. Tomas University.

“The writer should never “intrude” in the realm of politics,” kastoy kano ti yad-adal ni Dimalanta kadagiti adalanna iti  literatura.

“Ideology never produced art,” kuna kano ni Santos, a kas inagsawna nga imbaga ni Mark Angeles iti Kilometer 64, ‘It produces more ideology’”.

“Politics is a burden on poetry,” kuna kano met ni Almario idi 1999.

Ngem inrason ni Remollino, ti “The White Man’s Burden” ni Rudyard Kipling. Maysa kano daytoy a napo-litikaan a daniw. Maipapan daytoy iti nainkalintegan panangsakup dagiti Kano iti Pinas idi 1890. Nainkalintegan kadi?

Kuna pay ni Remollino, apay a  dida naguni (Almario, Santos ken Dimalanta) idi dinaniwan ni Cesar Mella, Jr. ni Imelda Marcos? Ken apay a dida naguni iti daniw ni Dr. Guillermo de Vega a “Ferdinand Marcos: An Epic”  ket napolitikaan met daytoy?

Napolitikaan dagiti dandaniw dagiti propagandista. Napolitikaan dagiti daniw ni Federico Garcia Lorca a limmaban iti diktadoria ni Gen. Franco. Adu dagiti napolitikaan a dandaniw a nangited iti wayawaya iti maysa a lugar wenno nasion. 

Konklusion ken analisis:

Adda latta dagiti panagsusubang ti kapanunotan. Addan daytoy uray idi un-unana. Kas kada Bernard Shaw ken William Shakespeare, dagiti mangiyik-ikkis iti art for art’s sake ken dagiti “makiramraman” iti dangadang ti gimong.

Awan ti ay-ayonanmi. Mannaniwkami a “makiramraman” iti dangadang ken mannaniwkami met iti postmodernismo ken new criticism. Natural laeng dagitoy a panagpengnget ti pammati, kapanunotan ken prinsipio ta ti tao ket tao. Natural daytoy kenkuana. Ngem saan koma a liplipatan ti ili lalo kadagitoy a panawen, a kas iti saan met a pananglipat iti arte a kas arte.

Kaipapananna a saan a masaksakit dagiti nadur-as a panunot dagiti panagpepengnget ti panggep no di ket iparangna a sibibiag ken kumugkugtar, agbuangger a kas pasurot ti nawaya  a gimong.

Ngem kangrunaan nga  ingpenmi ti saan koma a panagpepengnget dagiti kapanunotan ta uray no saan nga agpada dagitoy a dua (“art for art’s sake”  ken napolitikaan a sinurat), agpadada a pagayusan ti sirib ni mannaniw.

Makunami a bay-an koma ti agsumbangir nga agpengpengnget a grupo a siwawaya ti mannaniw a mangpili iti dana a taluntonenna. Ta saan a makapudno iti daniwna ti mannaniw a magmagna a bekkel ti dakkel a wanwan. Bay-an ni mannaniw nga agdakiwas iti bukodna a dana.

Bay-an koma dagiti agdandaniw iti “art for art’s sake” nga agdaniwda a kasta idinto a bay-an met dagiti “agdandaniw iti napolitikaan” nga agdaniw iti nginabras ti panangisalakan ti agtungtunglab nga  ili.

Lisian koma ti panagpepengnget. Saan a makatulong daytoy iti dur-asan ti Literatura Filipiniana. Propesional ken manakman amin a nalaing a mannaniw ngem iti panagpepengngetda iti kapanunotan, maapektaran dagiti sumarsaruno a mannaniw iti makitkitada  a panagsisina dagiti idoloda.#