ITI DUYOG TI SINGASING: National Artist Award for Literature

Aguppatton a dekada ti napalabas sipud  pay idi naipasngay idi 1972 ti national artist for literature ngem saan a patas ti panagpili dagiti mangibagi itoy, ti NCCA ken CCP. Saan a patas, kunak, ta awan pay ti napili a national artist for literature manipud kadagiti mannurat iti rehion wenno non-tagalog a mannurat.

Ta ania ngamin aya ti makunkuna a national artist? Ta apay a dagiti laeng Anggalog ti maikari?

Maysa kano a national anomaly ti panagpili iti national artist ken national artist award kas kuna met laeng ni national artist Bienvenido Lumbera iti bitlana  iti NAKEM Centennial Conference a naangay iti Honolulu, Hawaii idi November 9-12,  2006 .

Dinillaw ni Lumbera ti NCCA ken CCP no apay nga awan ti nagan dagiti mannurat iti rehion. Uray nominasion man laeng  koma.

Adda dagiti rason nga  imbaga ni Lumbera no apay a naikuspil dagiti mannurat iti rehion. Gapu kano kadagiti “powerful readers” ken ti impluensiada.

Ta asino aya dagitoy a powerful readers a dinakamat ni Lumbera? Dagiti kano maipluensia iti akademia iti Manila.

Iti bitla manen ni Lumbera sadiay Ilocos Norte National High School Laoag City idi  Pebrero 20 2008, nagallangoganen ti bosesna  kadagiti rehion: “National Artist for Literature: mula sa rehiyon naman!”

No sinurat ken nagapuanan met laeng ti pagibatayan,  saan a paudi dagiti mannurat iti rehion: iti Cebu, adda da Marcel Navarra, Resil Mojares ken Erlinda Alburo. Iti Iloilo, adda dita ni Leoncio Deriada, Lucila Hosillos ken Cecilia Nava. Iti Ivatan, ni Florentino Hornedo. Ramon Muzones iti Ilongo. Lino Dizon iti Pampango. Eduardo Makabenta iti Waray. Iti Ilokano, natinggaw ti nagan da Constante Casabar, Leopoldo Yabes, Marcelino Foronda, Santiago Fonacier, Juan S. P. Hidalgo, Jr., Godofredo Reyes ken dadduma pay.

Saan a maungpot nga  inaganan ti  kinaasino dagitoy a nangparang-ay kadagiti sinurat iti rehion.

Tapno saan laeng a dagiti agsursurat iti Tagalog ken English ti makaraman iti pammadayaw a national artist, adda sangaduyog a singasing nga  impadigo ni Lumbera, ket daytoy ti intay bagtinen nga  idasar.

Kastoy man ti kuna ni apong Bien:

Ganito ang mungkahing proseso: Una, maaaring gawing tungkulin ng bawat kinatawan na magbuo sa kani-kanilang rehiyon ng kalipunan ng mga manunulat at intelektuwal na siyang pipili ng natatanging manunulat na kanilang ipapasok bilang kandidato sa karangalang National Artist. Ikalawa, kapag mayroon ng manunulat na napagkaisahan nilang kumatawan sa panitikan ng rehiyon, iaatas nila na isalin sa Filipino o Ingles ang mga akda ng awtor na siyang naging batayan ng kanilang pagkapili sa awtor (kung nobelista, 2 nobela; kung kuwentista, 5 kuwento; kung makata, 10 tula; kung mandudula, 2 mahabang dula). Ikatlo, ihahanda ng lupon ang isang masusing pagsusuri sa mga akda ng awtor at ipaliliwanag ang mga batayan kung bakit karapatdapat sa karangalang National Artist ang napiling awtor. At ikapat, ihaharap sa Committee on Literary Arts ang pagsusuri at paliwanag, kasama ang mga salin, at ito ang magpapaabot ng nominasyon ng awtor sa kinauukulang tanggapan ng NCCA.

Umaasa akong ang prosesong iminungkahi sa itaas ay mapagsisimulan ng pagtupad ng CCP at NCCA sa tungkuling iniaatas ng katawagang ”pambansa/national” ang National Artist Award. Mabuhay ang mga manunulat ng ibat-ibang rehiyon! National Artist for Literature – mula sa rehiyon naman!

Kasta ti mannurat, saan a managimbubukod ken saanna laeng nga awiten ti bukodna a palangka no di pay ammona a taliawen dagiti nakatakder a naktanganen nga agur-uray iti imbag.

Kuna pay ni Lumbera a rugian koman ti akademia nga adalen dagiti rehional a sinurat. Wen, kastoy koma ti mapasamak. Philippine literature, kunada, ngem Tagalog met laeng ken English ti maiyadal. Apay, saan kadi a paset ti Philippine lit dagiti manipud iti rehion wenno non-Tagalog?

Malubha ang problema ng CCP at NCCA sa pag-aangkop ng katawagang ”pambansa/national” sa pagtatalaga ng National Artist for Literature, kuna pay toy nalatak a mannurat.

Ngarud, nasken nga aturenda daytoy a  biddut.  No saan, awanto met ti pannakaatur dayta NATIONAL ANOMALY iti panagpili iti national artist,  kas kuna ni Lumbera.#