ITI DUYOG TI SINGASING: Pagturongam, Literature Ilokana? (Maudi a paset)

Maipalagip itoy a sinurat a naglak-am iti adu a dillaw – saan a panangibaba iti dayaw – ti gapuanan ni mannurat nga Ilokano kadagiti dadakkel a literary contest iti pagilian.Β  Ulitek, saan a panangibaba iti dayaw dagita a dillaw no di ket lalo pay a mangitag-ay iti sasaaden ti literatura ni saluyot babaen ti pannakaatur dagiti biddut – babaen ti saanen a pannakaulit tapno mapasayaat ken agbalin a makapnek ken maidayaw tiΒ  Ilokano literature. Saan a dillaw a panangibabain dagiti komento/kritisismo no di ket agserbida a kas medida iti pagbatayan tapno lalo a sumayaat ken rumang-ay ti Ilocano literature. Dayta ti nakitak kadagiti ebaluasion dagitoy a literary produce, lalo no ti nangited ti ebaluasion ket addaanen iti establisado a nagan iti Philippine literature.

Ti ridaw ti kritisismo – ket nabayagen a silulukat – nakalawlawa a lukat – para iti Ilocano literature, addan kadagiti mannurat no kayatda ti sumrek kadayta a ridaw wenno agnunogda iti nagtakderanda; ngem dinto mapukaw iti pakasaritaan nga adda sumagmamano a persona a simmari iti alad.

Adda aya literatura Ilocano iti lubong? Dayta ti dakkel a saludsod. Nakadakdakkel a saludsod.

Ti sungbat, addan a, nabayagen!

Addan Ilocano literature iti English, mabasa daytoy babaen kadagiti pluma da Manuel Arguilla, Carlos Bulosan, National Artist Edith Tiempo ken National Artist F. Sionil Jose, babaen ti panangilagada ti Ilocano experience kadagiti sinuratda, daytoy ti imbitla ni Chancellor ti University of the Philippines Baguio, Prof. Priscilla Supnet-Macansantos iti GUMIL Filipinas National Convention a naangay sadiay Cabugao, Ilocos Sur idi Abril 15-17, 2011.

Iti lecture ni Prof. Priscilla Supnet-Macansantos, damdamagenna kadagiti timmabuno dayta a convention no sadino itan ti turongen ti Literatura Ilokana. Isu a pinauluanna tiΒ  bitlana iti: Quo Vadis, Literatura Ilokana?

Kas ken ni National Artist Bienvenido Lumbera, dinakamat met ni Prof. Priscilla Supnet-Macansantos a kasapulan ti Iloko literature iti pannakaipatarus kadagiti sinurat tapno nalawlawa ti panirigan. β€œWe must stop writing only to ourselves. In our country, we can reach the regional and national audience by mastering some of the local languages and translating literary works in Iloko into Pangasinense, Ibaloi or Bicol. Then we can share the Ilocano experience with our nation and with our world.”

Agpada ti kapanunotan da National Artist Bienvenido Lumbera ken Prof. Priscilla Supnet-Macasantos. Nasken nga ikalawa ti nagsaadan ti Literatura Ilokana – tapno madlawan ti kinapresentena ken ad-adda pay a dumur-as no suroten ken tungpalen dagitoy a singasingda.

Kuna pay ti Chancellor ti UP Baguio : β€œWe must remember what Resil Mojares, the foremost scholar of Philippine literature has observed: That the reason why there are no writers in the regional language who become national artists is that translations of their works into English or Filipino are not available to critics who could properly evaluate them. We must not wait any longer. Time is running out for our candidates for National Artist.”

Ni Resil Mojares, ti foremost scholar of Philippine literature, ti nagkuna a nagpipintas dagiti ababa a sarita idi 1960s ken pakauna ti 1970s a kas mabasa iti kritisismona/ebaluasionna: β€œThe Iloco Short Story in the 1960’s and the Early 1970’s and the Theme of Alienation.”

Na-evaluate dagiti sarita idi β€˜60s ken β€˜70s babaen ken ni apo Resil Mojares. Na-evaluate met dagiti sinurat idi β€˜80s agingga β€˜90s babaen kadagiti nalalaing a mannurattayo – mismon a datayo nga Ilokano ti nagtaudanna – ngem naisardeng ti kritisismo gapu daydi insidente a napasamak sadiay Bangued, Abra idi 1990 iti mismo a GUMIL Seminar and Convention.

Manipud β€˜90s agingga iti 2011 adda kadin evaluation iti Ilokano literature nga inaramid dagiti scholars?

Isu nga inggibus ni Dr. Priscilla Supnet-Macansantos iti speech-na: β€œTo expand our horizons we translate the Ilocano experience of the world into other languages that abound in the world. The languages of the world will carry the Ilocano experience of the world to faraway lands. Language will be the way our literature will continue to travel. Quo vadis? The way is clear for those who see the need to travel.”

Iti panangikalawa ti sasaaden (ti literatura) ket kasapulan a maipatarus ti eksperiensa ni Ilokano iti lubong iti adayo a lugar. Ti lengguahe ti mangawit kadaytoy nga eksperiensa ni Ilokano iti inna panagtultuloy nga agbaniaga. Quo vadis? Nalawag ti dana kadagiti makakita a nasken ti panagbaniaga.

No madamag kadatayo no ania ti taluntonentayo a dana iti masakbayan, simple laeng ti ibagatayo nga agbatbataytayo iti balligi ti literatura ni saluyot, wenno sipapannakkeltayo a kunaen a nawayaanen ti dana a taltaluntonenna, rehional wenno global, ti laeng intay aramiden ket ti umno a panangtalunton a kas iti inaramid dagiti mannurat sakbay kadatayo. Panagkunak ket ayonandak kadaytoy a banag, nga agkaykaysatayo a mangiturong iti literature ni saluyot iti umno a kaimudingan. Umaddangtay latta nga umabante. Ngem kasano?#