ITI DUYOG TI SINGASING: Panagminas iti kabaybayan, dina padur-asen ti maysa nga ili

Saanmi nga ayonan ti pannakaminas ti kabaybayan ti maysa nga ili iti probinsia ti Ilocos Sur. Saan a solusion daytoy tapno dumakkel ti pamastrekan ti ili. Apagbiit laeng dayta panagnomar iti sangkaparsiak nga itden dagti agminminas. Kalpasanna, amangan no kurang pay ti pinagbuisda iti dakdakkel a ganaben iti panagpaigid a daras ti danum. Ta nadaras ti panagbalbaliw ti nakaparsuaan gapu iti napukaw a gamengna. Dayta naminas a baggiing ti saluad ti lugar wenno proteksion iti nadaras a panagbalbaliw ti nakaparsuaan.

Adda idi dakkel a kompania a nagminas iti ili ti Sta. Cruz ken Tagudin. Idi damo, adda pagimbagan nga intedna kadagiti umili. Adda nanggedanda. Ngem saan a nagpaut ti trabahoda ta kalpasan a naminas aminen ti nangisit a darat iti igid ti baybay dagitoy nga ili, pimmanawen ti kompania. Naawanan met laeng iti obra dagiti mangmangged.

Ti rigatna, saan a nakita dagiti agtuturay ti epekto ti panagminas iti igid ti baybay wenno playa. Saanda a napanunot ti ibungana. Ti pagdaksan nga itdenna.

Iti un-unana, mapaliiw ti ngayed ti igid ti kabaybayan. Saan a mapaspasamak ti panagkurruoy ti darat. Nasiken. Nakananama ti agpagnapagna ditoy. Mabalin pay dagiti behikulo wenno lugan ti lumasat nga awan ti sawsawirna.

Kalpasan ti panagminas, ti panagala iti iron ore, napasamak ti saan a ninamnama ti kaadduan. Nalayus dagiti lumugar iti igid ti baybay. Nadadael dagiti pagtaenganda.

Dayta iron ore ti lapped ti nadaras a panagbaliw ti lugar agsipud iti dagsenda a maikanaw. Natangken ti kadaratan iti igid ti baybay ta solido pay laeng. Saan a naruka ken nalaka a maiyanud. Ngem iti pannakaminasna, agrissuod ti kadaratan, lamuten ti danum ket nalaklakan a sumalpa kadagiti kabalbalayan iti bassit laeng a panagdinakkel ti baybay.

Dayta namnamaen a panguartaan ti ili ket amangan no agkurangto pay a gastosen inton dumteng ti panaglawa ti baybay agsipud ta naruka ti kadaratan ken nadaras ti yaasideg ti danum. Kasanonto a lappedan?

Kitaen ti napasamak iti sumagmamano a barangay ti Santa. Immaponen ti danum. Ti panagaramid ti dike ti solusion, ngem saan met a natalged ta no saan nga iyanud ti nadawel a danum iti sumaruno a panagtutudo, bettakenna met. Masapul nga adda mailatang a budget para itoy iti tinawen idinto a saan idi a pampanunoten dayta a paggastosan. Ita, imbes a gastosen koma ti pondo para iti sabali nga inprastruktura wenno iti sabali a proyekto a pagrang-ayan, mailatang a panangtulong kadagiti umili a malayus ti pagtaenganda gapu iti pannakarunaw ti igid ti kabaybayan.

Saanmi a kanunongan ti panagminas iti igid ti baybay wenno iti kabaybayan. Saan a dayta ti solusion no kamaten ti revenue wenno pamastrekan. Adu dagiti sabali a pamastrekan. Kas koma ti turismo. Dakkel a pamastrekan ti industria ti turismo. No adu dagiti turista a pumasiar iti maysa a lugar, mairaman pay a mairanud dagiti pagtagilakuan ken adda maparnuay a panggedan dagiti umili.

Tapno mapadur-as ti turismo, masapul nga ad-adu pay ti tumakder nga amenities tapno araken dagiti turista ti lugar. Saan a bay-an a kasdiaynan no di ket mangpanunot iti nasayaat a programa tapno maawis dagiti turista nga agpasiar iti lugar.

Apay a saan a kadagitoy nga igid ti kabaybayan ti pangipatakderan kadagiti araken dagiti tao? No mapapintas ti lugar, no araken dagiti sangsangaili wenno turista a pagpallaingan, agbiag ti lugar.

Ar-aramiden ti Siudad ti Vigan ti amin a pamuspusan a mangitag-ay iti turismona. Iti panagdur-as ti turismo ditoy, aglippias la ketdi kadagiti kabangibangna nga ili. Kasapulan koma ngarud a papintasen met dagiti agtuturay ti kabukbukodanda a lugar tapno mairaman a pagpasiaran dagiti turista a mangited iti pamastrekan saan laeng kadagiti umilina no di pay ti mismo nga ili.

Ngem ti panangminas iti kabaybayan? Makunami a pabaliktad daytoy iti panangpadur-as iti maysa a lugar.#