ITI DUYOG TI SINGASING: Pannakailukat ti Pasintawi

Agdua a dekadan dagiti sarita a naisurat babaen iti sakab ti biography. Sakbayna, idi kanikadua a dekada, awan ti kasta a sarita iti Iluko. Saan pay a naadakan, kas kuna ni Reynaldo A. Duque. Ket tapno maiparangarang a maysa met a sarita wenno genre ti sarita, nagsurat ngarud ti author kadagiti sarita a nagsakab iti biography/autobiography ken kaarngina.

Idi damo, siempre, adu ti mangdillaw kadaytoy a porma ti sarita. Ngem iti di agbayag, naawat met laeng. Nagnunog ti kaaduan a mannurat ditoy. Ta daytoy met a kita ti sarita dagiti mangab-abak kadagiti pasalip. Ngem itoy, pudno a nagbiag ti agbibiag wenno dagiti bannuar wenno dagiti di maumag a pasamak a nangbukel iti pakasaritaan.

Iti agduan a dekada, mangrugin ti panagsapul kadagiti kabarbaro –wenno saanen nga isu ti baro – ta addan dagiti immuna, ngem makuna a di pay nakasagpat iti Literatura Ilokana. Daydiay di pay nasurat wenno nasursuraten ngem saan unay a nadlaw gapu ta dida nagballigi a nangawis iti imatang.

Ti sarita ni Reynaldo A. Duque a “No Kasano a Maipasngay Dagiti Pasintawi”, Bannawag, Hulio 13, 2009, ken nangabak iti Umuna a Gunggona iti pasalip, ti nangriing iti agtutuglep nga aayatan kadagiti di pay nasurat – wenno dadduma a nasuraten ngem saanda a nagballigi a nangawis iti imatang. Wenno tay makunatayo a saan a naballigi ti pannakaisuratda ket nagtalinaed a di nadlaw ti kaaddada. Wenno dagitay pinadas ti mannurat ti simmabali a suraten ngem di la nagballigi. Wenno dagiti nasurat idi panawen a ditayo pay naitao.

Ania ti pasintawi? Dayta ti umuna a saludsod iti sarita ni Duque. Ngem naisurat nga immuna ti sungbat sakbay ti sarita. Ket nagmurareg datao. Ita man pay nga adda manen masurat a kastoy? Pasintawi, kayatna a sawen, legend.

No agbasaka iti legend, ekspektarem ngarud a saan a pudno a napasamak, saanto a mapasamak. Ti pannakaisuratna ket maiduma iti realismo a sarita.

Itoy a sarita ni Duque, impakitana no kasano ti pannakaipasngay dagiti pasintawi. Saanna nga imbaga dagiti dur-asan ken sangana nga imutektekan. Ta kas iti paulo ti sarita, sinaritana laeng no kasano a maipasngay dagiti pasintawi. Iti sarita wenno iti masarsarita, no kasano a maipasngay dagiti pasintawi. Ket iti pannakaipasngay ti pansintawi daydiay ubing a bida, nalpas metten ti sarita ta naisaritan ti pannakaipasngay ti pasintawi.

Adda kadi pasintawi dagiti Ilokano? Ania dayta? Dayta ti dakkel a kuestion mark. Pagarupek nga uray ni Duque ket dimteng lattan dayta a saludsod kenkuana ta saan a nailokanoan a patneng dagiti naaramat. Nupay kasta, balido latta dagitoy agsipud ta agsursurat la ngarud iti pasintawi.

Adda aya pasintawi dagiti Ilokano? Panawenen tapno masuratda. Kas dagiti pasintawi iti rural ken iti urban wenno ad-adda a makuna nga urban legend. Ekspektarentayo ngarud itoy a tawen wenno iti masungad a tawen ti dur-asan dagiti pasintawi wenno legend a mabasa kadagiti piksiontayo. Daytoy ti sumaruno a trend iti sarita iti Iluko.

Ulitentayo manen ti saludsod, adda kadi dagiti pasintawi ni Ilokano? Siguro, awan kadagitoy a panawen. Ngem adda kadagiti immuna a sinurat. Dagiti pasintawi dagiti ubbing, kas kadagiti koleksion ni Mabel Cook Cole a naisurat iti English sa naadaptar iti Iluko ken dagiti agbaskag iti kategoria a folk tales wenno dagiti sarsarita dagiti ubbing, kas iti “Da Sunggo ken Pag-ong”, “Ti Puraw a Karabasa”, ken dadduma pay.

Dagiti pasintawi iti rural ken iti urban a para iti manakman ti kasapulan iti agdama. Dagitoy ti saan pay a naadakan a sinurat wenno kasapulan ita a panawen. Ngem kadagitoy a sarita, uray saan a nakapappati, adda saan a nadakamat a tagipatgenna. Maala laeng dayta ni agbasa. Isu daytoy ti mangpapintas iti sarita.

Nairugin ti legend wenno pasintawi. Addan ken ni mannurat ti sumaruno nga addang.#