Silulukat a libro

Itay napalabas a tawen, 2011, dua a babasaen iti internet ti nangawis toy biang a makipagkameng iti editorialda. Ti maysa ket pasig a damdamag. Sagapen ken aramiden. Dagiti met dadduma ket agtaud iti ‘source’ ken dadduma pay a rekursos ti journalism. Addaan iti hard copy (printed) iti linawas a ruar. Pudno met a tinagapulotan ti awis ngem kalpasan iti panagpanunotko a nalaing ken panangutob, kinittatak uray no saan a mangibunga iti conflict of interest iti Tawid a kas iti pammasingkedda.

Dua a rason ti nainget a nagbatayak. Umuna la unay, salun-at. Ta kalpasan ti saan a ninamnama a pasamak, agtultuloy pay laeng iti recovery babaen ti physical therapy ken neuromascular electrical stimulation. Ti recovery ket kasapulanna ti atiddog ken naanus a panawen. Ket ti kanayonan a trabaho ket saanen a nasisita a kasapulan a mainayon iti inaldaw-aldaw. Maikadua, adda latta maaninagko a conflict of interest iti Tawid uray no naipasigurado kaniak nga awan. Nasaysayaat a buyaen ti agus ti naulimek a danum ti karayan babaen ti saanen nga itatapog; makalasawan unay ti danum iti panagluganiti dua a bilog  gapu ta dua ti igaudan ken iturong iti papanan.

(Ti recovery met laeng ti rasonko itay napan a lawas a di nangawat iti awis ti NCCA a mangipatarus ti maysa a libro dagiti dandaniw. Nalaka laeng ti mangipatarus iti kunak ta pamiliar kaniakon ti istilo ken lengguahe ti mannaniw, ken posible pay a nagdalanen iti immatang dagiti dadduma a daniwna, ngem gapu iti agdama a kasasaad, nasisita a kasapulak ti nawaywaya ken nalawlawa nga espasio; maib-ibbusen ti intaning dagiti neurologist ken orthopedic a panawen pannakaisubli ti sigud a salun-at, ket naingpisto unayen ti namnamak a mapasublik pay ti dati a salun-atko. Ken kangrunaanna iti amin, nasipnget unay ti napalabas a tawen. Timmubo iti muging ti immuging a dagensen, ket dandani naibbatak ti kapetko.  Naipinta ti lubong nga awanan pulos maaninagko a singising ti init. Awanan ti aglawlaw iti mangngegan a katawa no di laeng dagiti nakudrep a linabag ti pannakapaay; ket sipapardas a nagna iti nganga ti tawa ti nagbaliodong a ganaygay. Iti ababa a pannao, addaak iti kangitingitan ken karirigatan a panawen ti recovery. Ket saan ngarud a maitutop ti panangawat ti sabali a responsibilidad.)

Ti maysa pay nga awis ket pasig met a literatura ken maipapan iti edukasion ti kaaddduan a linaonna. Idi pay laeng naglabas a dekada ket addan daytoy a website a sumsumrekan a pakidangdanggayak ngem  itay nabiit, kinasapulanna ti facelift wenno panagbalbaliw babaen ti panagiposte kadagiti nangab-abak iti salip iti literatura.

Saanko a ninamnama ti awis. Lalo a saanko a ninamnama a makitak ti naganko iti editorial box. Ngem adda dagiti saludsodko a kayatko a masungbatan nga umuna sakbay nga akuek dagiti resposibilidad. Narigat ti mangakem iti resposibilidad nga awan ti pagbatayanna a nasimbeng a kapanunotan wenno kinaawan iti pakaburiboran.

Iti damo, nangitedak iti saludsod a kayatko a masungbatan ken malawlawagan. Ta agduma ti panirigan. Agduma ti prinsipio wenno pagtaktakderan ti kinatao.

Iti bukodko a kapanunotan ken panirigan, saan a saklaw wenno karaman  ti internet iti copyright infringement wenno panaglabsing kadagiti mapidut a maisurat a damag. Ti internet ket saan a kas iti kairut ti hard copy. Lalo ta iti pagilian ket adda sursuroten dagiti journalist a pagbatayan a saanda nga ibaga iti kaanoman ken asinoman ti nagtaudan ti sinuratda a damag.

Mabasa daytoy iti Republic Act No. 53 wenno iti Sotto Law, a kunana: The publisher, editor or duly accredited reporter of any newspaper, magazine or periodical of general circulation cannot be compelled to reveal the source of any news-report or information appearing in said publication which was related in confidence to such publisher, editor or reporter, unless the court or a House or committee of Congress finds that such revelation is demanded by the interest of the State.

Isu a dagiti dadduma a journalist a naglasat iti asunto iti korte ket kinaykayatda ti nagpaibalud ngem iti mangibaga wenno mangilanad ti nagtaudan ti sinuratda a damag. Ta no idatag wenno ibagada ti kinaasino ti source amangan no awanton ti mayat a mangiyallawat iti impormasion a kalkalikagumanda. Ti journo ti agsagaba.

Dayta no iti damag. Kasano met kadagiti bunga ti literatura?

Nupay kanunongak ti kinawaya ti internet, iti bukodko a kapanunotan, saanko met nga ayonan ti sistema a panagpidut kadagiti hard copy. No dagiti laeng personal nga aramid ken/wenno dagiti banag a karaman iti asideg nga atension, wen, makilangoy-makidanggaytayo iti agus. Agsalatayo no ania ti tokar. Apay ketdin a saan, for the sake of Ilocano literature, go?

Ngem no aramid dagiti dadduma, saankon a pakibiangan pay uray no makuna a nawaya ti internet. Ti panangrespeto iti biang ti asinoman ken kaipapanan ti kinaasino ket maiburay nga umuna sakbay a gun-oden nga agpadpada ti kalikagum ken ingpen.

Sabali ti journalism iti literature. Iti journo (journalism) kasapulan a mairakurak ti impormasion base iti kinapudno. Iti literatura, kasapulan nga umuna ti pammalubos iti publikasion a nakaipablaakanna wenno ti author a mismo no addaan daytoy iti karbengan. Agpadpada nga agsursurattayo kadagitoy. Ngem saanda nga agpadpada iti intay kapanunotan iti kawayada.#