ITI DUYOG TI SINGASING: Taldiap kadagiti 10 a Sinurat a Nangimpluensia iti Lubong (Maikapat a paset)

Dimmanon
pay iti Pilipinas ti impluensia daytoy a sinurat babaen ti barter
trade idi un-unana a panawen. Agingga ita, madlaw pay laeng daytoy
nga impluensia babaen ti balikas a “karma,” “budhi” ken
dadduma.pay. Inyeg met dagiti Bombay ti dakkel nga impluensia ti
literatura iti pagilian babaen kadagiti inawitda a mitolohia ken
leyenda a nagramut amin babaen kadaytoy a Mahabharata.







Kas iti Kristiano ken Islam,
nagsasanga met ti timmaud ditoy a kas iti Bramanistiko (Hindu),
Budismo (ni Gautama Budha), Ananda Marga, Hare Krisna Conciousness.
Saan a nakalasat uray dagiti Beatles ta naimpluensiaanda met
kadaytoy a sinurat babaen ti kansionda a Hare Krisna.

Nasaknap ti sinakup dagitoy
naagapad a relihion iti pagilian uray pay no dinominaran (lalo la
unay) ti Kristianismo ken Islam. Nasaknap met daytoy iti
sangalubongan.

5. Ti Divina
Comedia ni Dante Alighieri. Daytoy ti nagibasaran ti pammati manipud
iti Italia, ti Kristianismo lalo ti Romano Katoliko. Ditoy ti
pakabasaan dagiti balikas nga impierno, purgatorio, paraiso. Sakbay a
makagteng ti tao iti makunkuna a paraiso, kasapulan a daliasatenna
pay dagiti pito a kadadaksan a basol (seven deadly sins) a kas iti
nadakamat iti Nasantuan a Biblia.

Nagadu a nalalatak a mannurat ti
naimpluensiaan kadaytoy. Uray dagiti pammati ken gimong a mangit-ited
iti kontrol iti panunot ken nakem nga agturong iti kinatalinaay.
Nagsaknap daytoy iti sangalubongan.

6. Ti The Book
of the Sun – sinurat ni nalatak a Confucius. Iti sangalubongan,
awan ngatan ti di makaam-ammo iti nalatak a golden rule: dimo
aramiden iti padam a tao ti banag a dimo kayat a maaramid kenka.

Daytoy a sinurat ni Confucius ti
nanginaw ken nangipasngay iti relihion a Confucianism.

Ti kapintasan amin kadaytoy a
sinurat ket allegorical ken anagogical a saan ket a kas kadagiti
dadduma a sinurat a dogmatic. Ti init a kas sentro ti amin ken
mangit-ited iti lawag iti sangalubongan. Iti ababa a pannao, nagbasar
iti astronomia ti relihion ditoy. Adda kaipapanan amin a garaw ti
init, bulan, bitbituen ken amin nga adda iti kalangitan.

Nupay kasta, kadagitoy a basar ti
pannakaisurat dagiti paliiw, kapanunotan, kapadasan, maamiris ti
kinabilegda. Dakkel ti kinapudno dagiti pasamak ket no aramiden
dagiti values ken sursuro, tumaud ti gimong a natalinaay ken
nakappia. Nainlubongan met ti impluensia daytoy.

Iti Pilipinas, nasurok a 600 a sao
ti Intsik ti nailaok iti gagangay a pagsasao iti Filipino. Nalatak ti
Feng Sui ken kadagiti mamati iti horoscope a nagibasaran iti pammati
dagiti Intsik.

7. The Book
of the Dead – manipud met iti Egypt . Adu ti duogan a sibilisasion
iti Egypt ket naisurat ti The Book of the Dead iti papyri (papyrus)
sada naikabil kadagiti tanem. Dakkel met ti impluensiana daytoy iti
sangalubongan lalo kadagiti duog ken nalimed a pagsiriban kas no
kasano ti panagdaliasat ti natay a mapan iti kinatalinaay. No ania
ngamin ti inaramidmo idi sibibiagka isu met laeng ti pakahusgaam.

Adda ditoy a pannursuro daydiay
Sangapulo a Bilin iti Nasantuan a Biblia. No suroten daytoy, awan
sabali a turongen ti maysa nga ili, gimong wenno ti sangkataoan no di
pia ken kinalinteg.

Nabileg ti lohika daytoy a
sinurat. Mitolohia ken teolohia dagiti Egyptians.

8. Ti The
Canterbury Tales ni Geoffrey Chaucer. Ladawan daytoy kadagiti
kaugalian, aramid, kapanunotan ken pammati dagiti Ingles iti
Inglatera wenno UK . Ditoy ti yan dagiti “Knights of Shining
Armour”, literally. Adda kaipapanan dagitoy ‘knights’ a kas
koma ti knight chivalry – ayat, “trouthe” (fidelity), “honour”
(reputation), “freedom” (generosity), and “curteisie”
(refinement) ken dadduma pay.

Nasaknap la unay ti impluensia
daytoy a sinurat iti sangalubongan. Maysa ni Briton kadagiti
colonizer iti lubong, gapuna a nailaok daytoy a sinurat kadagiti
disso ken lugar nga inda pinarmek. Nakagteng met dagiti Briton iti
Pilipinas.

Saan a masasaan a napagadalan
daytoy kadagiti eskuelaan, saan laeng a ditoy pagilian no di pay iti
kaaduan a pagilian.

(Adda
tuloyna)