ITI DUYOG TI SINGASING: Taldiap Kadagiti Sinurat Ni Rizal A Di Naipablaak (Maudi a paset)

Addaan paulo a Makamisa ti sabali pay a nobela ni Rizal a dina nalpas. Maysa a Tagalog a nobela. Saan a Kastila wenno Ingles no di ket Tagalog ti inaramatna ditoy. Ngem ti rigatna, nagpatingga laeng daytoy iti dua a tsapter iti pakabuklan a duapulo a panid. Ababa. Nabileg koma daytoy a nobela ta maawatan ken mabasa ti kaaduan a Pinoy. Sayang…

Idi naideporte sadiay Dapitan, nagsurat manen ni Rizal maipapan iti kabibiag ken kustombre dagiti taga sadiay nga ili. Ngem dina manen naituloy ta nagpatingga laeng iti walo a panid. Naisurat daytoy iti Kastila.

Sabali manen a nobela ni Rizal ti naisurat iti Kastila. Ngem at-atiddog daytoy ta addaanen iti sangagasut uppat a pulo ket pito a panid. Dagitoy man dagiti nainaganan a sumagmamano a karakter: Padre Agaton, maysa a Kastila; Capitan Panchong ken Capitana Barang; Cecilia, nalibnos nga anak da capitan ken capitana; Isagani, kaayan-ayat ni Cecilia; Capitan Crispin, kasupanget ni Capitan Panchong, ken Dr. Lopez, maysa a nawada iti inna panagpampanunot. Ngem di naggibus daytoy ken di naipablaak.

Adda pay daydiay nobelana nga awan ti paulona ngem maipapan ken ni Cristobal ti agbibiag wenno masarsarita, maysa nga agtutubo a Filipino nga estudiante a kasubsublina manipud iti panagiskuelana sadiay Europa. Dadduma pay a karakter, Amelia, kaayan-ayat ni Cristobal; padi a Dominicano; padi a Franciscano; ken maysa a tiniente ti guardia civil.

Nalabit nga ibasarna koma daytoy a nobelana iti padasna iti biag ta kasangsangpetna a naggapu iti Europa a nagadalanna.

Sabali pay ti tallopulo ket maysa a panid a nobelana a dina met nalpas. Naisurat dagitoy iti dua a notbok. Nadakamat ditoy ti nakakaskas-ang a a kasasaad ti Pilipinas a binekkel ti kolonisador. Kastila met laeng ti pannakaisuratna.

Innem amin dagitoy a nobela ni Rizal a dina nalpas. Ad-adu ngem dagiti nalpasna a nobela.

No maminsan ngamin, ad-adu pay a saantayo a masurat dagiti mapanunottayo a suraten. Agpatingga laeng iti kapapanunot wenno kas kaniak a pasig a rugi. Pagangayanna, naipasulida ken nagtinnag nga awanan iti serbi.

Narigat met ngamin ti agsurat. Narigat ti mamarsua. Saan a kas karina ti agparsua.

Ket wen, saan kadi? Mammarsua met ni mannurat. Parsuaenna dagiti karakterna a no mabalbalin ket saan a matay wenno saan nga umagen ti panawen.

Karirigatan amin nga iparsua ti mannurat ti karakter a di matay uray no mano a dekada wenno uray man siglo ti aglabas ket addadanto latta a naibudi ken adalen dagiti sumarsaruno a kaputotan.

Responsibilidad met ni mannurat ti mangiparsua iti karakter a di matay, naulpit ken naranggas man wenno saan. Naipabaklay daytoy responsibilidad ken ni mannurat kabayatan ti inna panagputar.

Ngem adda met dagiti makitkita a sumagmamano a rason no apay a saan a matuloy a suraten ti inrugi wenno pampanunoten pay laeng a suraten. Adu dagiti kakastoy a kaso.

Kangrunaan a napaliiwko ti kinaadda ti nabilbileg a responsibilidad a nakaparabaw kadagiti takiag ni mannurat a kangrunaan a sanguenna ngem iti agsurat. Kaaduanna a rason ni mannurat daytoy. Saanna a masangon ti agsurat iti nobela, ta ti pamiliana wenno trabahona iti agdama ti kangrunaan a nobela kenkuana.

Kas kadakami, mabilbilang laeng iti ramay dagiti nobelami. Saan pay ket a nobela dagita ta ababa, maibilang pay laeng nga atiddog a sarita. Nupay adu dagiti kayatmi a suraten a nobela, saanmi a maaramid a suraten gapu ta adda dakdakkel a responsibilidad a naiparabaw kadagiti dakulapmi nga isu dayta ti kasapulan a panangtaming iti pagkasapulan ti pamilia. Saan laeng a siak, adda pay dagiti sumagmamano a mannurat.

Isu nga adu dagiti sinurat a di malpas.

Adu dagiti idea a di masurat.#