ITI DUYOG TI SINGASING: Ti Diborsio iti Philippine Lit (Maudi a paset)

Mabasa iti explanatory note: It was only on August 30, 1950, when the New Civil Code took effect, that divorce was disallowed under Philippine law. Only legal separation was available. The same rule was adopted by the Family Code of 1988, which replaced the provisions of the New Civil Code on marriage and the family, although the Family Code introduced the concept of “psychological incapacity” as a basis for declaring the marriage void.” Dagitoy ti mangipaneknek ti kinaadda ti diborsio iti pagilian.

Asino ngarud dayta a mannurat? Taga-ano? Ania ti paulo dayta a sinuratna?

Ni Amador Daguio. Naiyanak sadiay Ilocos Norte. Dimmakkel sadiay ili ti Lubuagan, Kalinga, (saan a Lubuagan, Mt. Province a kas nailanad kadagiti dadduma a sinurat, ta saan nga ili ti Mt. Province ti Lubuagan no di ket ili ti Probinsia ti Kalinga). Mannursuro idi sadiay University of the East. Napauluan ti sinuratna iti “The Wedding Dance.”  Naisurattayon iti daytoy met la a kolum ti maipapan daytoy a sarita ni Daguio ngem saantayo a nadakamat no ania ti topiko no di ket no kasano a sinuratna ken ania ti kaimudingan ti sarita iti literatura.

Kasano ngarud a mainaig ti topiko ti sarita ni Daguio iti agdama a nabara nga isyo ti diborsio?

Agsipud ta insina ni Awiyao, ti bida a lalaki iti sarita, ti asawana a ni Lumnay, sa nakikallaysa ken ni Madulimay. Iti customary laws dagiti Ibaloi, napasamaken ti diborsio; ti diborsio a denepinar ni Sacla ken ti panglakayen a nainterbio iti telebision ken ti explanatory note dagiti partylist representatives.

Ania ngarud ti implikasion a pinaruar wenno imparang ti sarita a kas pakaseknan ti diborsio?

Iti sarita, agpada dagiti maseknan a partido (dagiti nagsina nga agassawa) nga agsagaba iti nakana a sainnek ken di mailadawan a liday. Ti nasipnget nga uneg ti abongda ket iladawanna laeng ti mapasamak a nasipnget a lubongda iti inda panagsina – ta madaman idi ti ragragsak iti pannakikallaysa ni Awiyao ken ni Madulimay. Nasipnget ti lubongda a dua – a sigud nga agassawa a nagdiborsio. Iti isyo ti diborsio iti agdama a panawen, makuna met nga umarngi kadayta a pasamak nga adda makarikna iti sainnek ken nakaro a liday – no di isuda a dua, ti maysa kadakuada. Iti ababa a pannao, ti proseso a maaw-awagan ti diborsio ket dakkel ti epektona iti pakasaritaan ti panagtipon ti lalaki ken babai a kas agassawa.

Ania dayta nga epekto?

Mabasa iti Mateo 19:6, “Saan a pagsinaen ti tao ti pinagtipon ti Dios.” Ti saan a pannakaadda iti anak wenno saan a pannakaparabur iti anak dagiti agassawa ket narabaw a rason tapno inda agsina. Adda pay met dagiti pamuspusan tapno maliklikan dayta a pagteng, a kas koma ti panangadaptarda iti anak – ta adu met dagiti agur-uray  ken nangaramiden itoy a proseso ket lalo pay a rimmagsak ti panagdennada nga agassawa. Narabaw unay a rason ti diborsio dayta saanda a pannakaadda iti anak ket mapasamak ti nakana unay a liday ti naisina a baog, a kas iti nailadawan iti sarita ni Daguio.

Ngem saan met laeng nga iti saan a pannakaadda iti anak ti balido a rason iti pannakapasamak ti diborsio.

Iti Ibaloi customary laws, no isina ken idiborsio ti lalaki ti asawana a babai, ibatina amin a sanikuada iti asawana ken kadagiti annakda.

Ngem kasanon dagiti dadduma a rason, kas koma iti kinadamsak wenno pannakairurumen ken pannakadangdangran ti babai wenno ti lalaki?

Dayta ti isiksikkir dagiti mangayat iti diborsio iti agdama, ket nasken la unay a matingiting a nalaing. Iti daytoy a punto, bay-antayon a dagiti agilinlinteg wenno agpampanday iti linteg ti makaammo kadayta a banag; ken maysa, lumaksiden ti isyo a tungtongantayo. Agsaritatayo laeng maipanggep iti topiko ti sarita ni Amador Daguio. Agsaritatayo laeng maipanggep iti literatura. Agsaritatayo laeng iti isyo maipanggep iti kinaadda ti diborsio a kas topiko ti sarita idi un-unana a panawen.#