ITI DUYOG TI SINGASING: Ti Diborsio iti Philippine Lit

Adda, aya met, diborsio iti Philippine Literature?

Adda met a. Nabayagen. Diak pay laeng naiyanak ket addan a nasurat daytoy iti Philippine Lit.

Philippine lit? Kayatmo a sawen, iti literatura?

Kasta ngarud. Saan a paatiw dagiti piksionista, lalo dagiti Ilokano, ta uray aniaman a topiko ti pagsasaritaan, insuratdan dagitoy a kas bunga ti panunotda no di man reaksionda iti napapanawen nga isyo ti gimong. Ta dagiti piksionista ti timek ti gimong iti panawenda. Idi un-unana a panawen, idi saan pay la datao a naiyanak, addan daytoy a linteg ti diborsio; gapu ta addan daytoy a linteg, saan a nakalibas iti muging ni piksionista ket insuratna ti makapasainnek a resulta ti paliiwna, inggamerna iti putarna a piksion dayta a napaliiwna iti gimong a pagnanaedanna. Dayta ita ti nagbalin a lasag ken dara ti Literatura Filipiniana.

Makapangato ti kiday ken makapalibbi met ta ibagbagam. Kasano koma a naaddaan itan ti Philippine Lit iti diborsio?

Ti maipapan ti diborsio ti dakkel unay a pakainaigan ti sarita ta nagtaud ditoy ti kangrunaan a topiko iti nadakamat a sarita.

Sarita? Saan a nobela wenno drama?

Wen, sarita. Sarita a makapasainnek. Sarita nga agsasainnek. Saan laeng a dagiti dua – dagiti agassawa a bida iti sarita ti nakarikna iti nakaro unay a liday ken sainnek no di pay dagiti agbasbasa wenno nangbasa iti sarita, naiyallatiw kadakuada ti marikrikna dagiti agbibiag iti sarita. Narikna dagiti nagbasa ti narikna dagiti agbibiag iti sarita. Kasta ti kabileg ti sarita.

Nabileg ngarud a sarita, no kasta.

Wen. Ta kadagiti forum kadagiti nadumaduma a website ken blog nga innak nagpaspasiaran, nakiangtotan ken nakibiangotan iti topiko maipapan iti sarita, saan nga agpapada ti opinion dagiti nakabasa no ania ti nagbanagan ti babai iti sarita. No daytoy ket nagpakamatay wenno nagbibiag a maymaysana wenno saan a masinuo ti nagbanaganna ta saan nga insurat ti author no di ket inaramatna ti open ending a klase ti panangigibus ti sarita – a kayatna a sawen, awan ti imparangna a paggibusan no di ket nangited laeng iti posible a mapasamak babaen ti panangdeskribirna iti aglawlaw ken iti masakbayan. Napintas nga ending wenno paggibusan ti sarita ta naibiang dagiti agbasbasa – babaen ti panangituloydan a mismo ti basbasaenda – no ania ti readingda wenno pannakaawatda ket balido amin dagitoy. Daytoy ti nadakamat a topiko ti sarita – saan nga iti nobela wenno ania a genre ti sinurat no di ket iti sarita. Nadakamat wenno nausar daytoy iti Philippine Lit in English.

Philippine Literature in English? Ania ti kayatmo a sawen?

Dua ngamin a klase ti Philippine Lit  iti agdama a panawen, ti nasurat iti English ken Filipino – puera pay laeng dagiti rehional a sinurat itoy. Iti agdama kunak, ta dayta ti panawenna. Ta idi panawen dagiti Kastila wenno idi un-un-unana a panawen, dua latta met ti literatura, ti naisurat iti Spanish ken Tagalog. Isu nga adda dagiti sinurat iti Philippine Lit a nasurat iti sao dagiti Kastila, ta sinakopnatayo la ngarud dagiti Kastila idi.

Asino ngarud ti author kadayta a sarita?

Ilokano! Ta nalaing a mannurat ni Ilokano, saan kadi? Aniaman a panawen ket adda latta isuna a makiramraman wenno makipaset itoy a tay-ak ti pagsiriban.

Wen, met ketdi a. Pudno la unay dayta kunam a nalalaing dagiti mannurat nga Ilokano, idi man panawen ti Kastila ken dadduma pay a panawen.

Iti agdama, dakkel manen nga isyo ti panagtata wenno rimmimbaw ti saritaan ti maipapan ti kinaadda koma ti diborsio iti pagilian. Ita ngamin, malaksid iti Vatican a sentro ti Katolisismo, ti laengen pagilian ti kakaisuna a pagilian nga awanan iti diborsio. Napapanawen (kanon) ti pannakaadda met iti diborsio iti pagilian, segun kadagiti agpunpundar iti linteg a mangidurduron itoy, a kas ti Gabriela Women’s Party babaen kada Luzviminda C. Ilagan ken Emerenciana A. de Jesus a nangipila iti Kongreso ti House Bill No. 1799  a maawagan iti “An Act Introducing Divorce in the Philippines.”

(Adda tuloyna)