ITI DUYOG TI SINGASING: Ti Kaunaan A Panagbibinnutos

Saan a maibaga a nadalus dagiti naglabas nga eleksion nangruna ti pannakapili ti kinapangulo ti pagilian. Makuna a saan a dimmalan ti panagbubutos iti nadalus ken legal a proseso. Limtuad dagiti riri, panagsuitik, pammutbuteng ken pammapatay. Nagna ti sinnikapan ken innutekan dagiti politiko.Makuna a mantsa dagitoy iti maysa a demokrasia a pagilian a kas iti Filipinas.

Iti maysa nga eleksion, adda mangabak ken adda maabak. Yan ti rigatna, ni naabak, saanna a maako a naabak. Gagangay nga ibagana a naabak ta nasuitik iti eleksion. Manmanon nga eksena daydiay sipapakumbaba ni naabak a mangako a naarus ta basbassit dagiti botante a nangibutos kenkuana. Manmanon nga eksena daydiay panangdakulap ni naabak ken ni nangabak. Kadawyan payen a makita ti saan a panangited ni naabak iti suporta iti nangabak tapno naannayas ti panangimanehar daytoy ti turay. Iti daytoy a situasion, agtalinaed latta ti tension iti nagbaetan dagiti dua a partido. Agkinnusilap latta dagiti pasurot. Agtungpal daytoy iti panagsagaba dagiti umili gapu iti saan a panagtinnakunaynay dagiti agsupanget a partido.

Ngem no intay taliawen ti napalabas, kastoyen ti politika iti pagiliantayo – ti pannakaisayangkat ti panagkusit iti eleksion. Uray dagiti nagkauna a henerasion, saan a nasayaat ti pannakabutos dagiti liderda.

Iti sinurat ni Daniel M. Anciano Daniel M. Anciano nga “Ang Unang Halalang Pang-pangulohan” a mabasa iti http://www.geocities.com/cavitesu/firstelec.htm., nailadawan no kasano ti panagbubutos para iti kinapangulo a dandani nagpipinnatayanda.

Ta saan a makapnek ti resulta ti panagbubutos. Imbes a pagulidanan ti naaramid, ti kasungani ketdi ti napasamak. Iti baet a madama pay laeng ti rebolusion, imbes nga adda panagkaykaysa ken urnos dagiti rebelde, baliktad ti napasamak gapu iti prinsipio ken kapanunotan a saan a maikanatad. Napasamak ti panagkusit, panagtreidor, panangallilaw ken aramid a saan a maikanatad. Napasamak ti panagmanipulasion dagiti nasikap.

Iti nadakamat a salaysay ni Anciano, nga immuna a naisalaysay kadagiti estudiantena iti kolehio, iti kastoy a panawen a dandanin eleksion, tumaud metten ti panageksperimento dagiti political strategists kadagiti agkakabagay wenno agkamats a kandidato. Maipakat dagiti istratehia, ken addang a mangbanniit kadagiti botante. Matingiting ti kemestri ti agbalin a pangulo ken ti bisena. Dakkel la ketdi nga awis kadagiti botante dagiti addaan iti nasayaat a kemistri.

Ti rigatna wenno nakakatkatawa, masobraan ti pannakaipakete ti maysa a kandidato ket aglanga la ket ngarud a bambanti. Imbes a makatulong iti kandidaturana, agbalin ketdi daytoy a padagsenna.

Mangrugi metten ti panagsipsip iti pangulo tapno magun-od ti agpanggep a kandidato ti tung-ed daytoy nga isu ti manoken ti administrasion. Dakkel a banag dayta aglalo iti kandidato a naganna pay laeng ket kaapiringnan ti losing breed. Bukod a makainut iti campaign fund, suportado pay iti nabileg a political machineries ti partido.

Isu nga uray adayo pay laeng ti eleksion, nagadun dagiti umab-abay, sumipsipsip iti pangulo, wenno tay kunwari agpapauyo wenno talagan a nagpauyo ket ibatadnan a sipipinget a lumaban. Ngem kadagiti dadduma, paset dayta ti istratehiada tapno makaalada iti pondo. No nasikap ti kandidato, siempre, pagparangenna a ginastona ti pondo a naited kenkuana ngem iti kinapudnona, ad-adu ti indulinna para kenkuana, ta uray maabak iti eleksion, makuna a nangabak ta nagpastrek iti kuarta!
(Adda tuloyna)