ITI DUYOG TI SINGASING: Ti Maikadua a Premio Reynaldo A. Duque (Tuloyna)

Tiket, Sarita ni Mighty C. Rasing

Umuna a Gunggona

Ti paulo ti sarita ti kaunaan a termino nga inaramat ti autor wenno maibilang a kaunaan a nangusar kadaytoy a termino. Kaubingan nga idea. Nausar dayta nga idea a kas pakabuklan ti amin – ti asawa a lalaki, ni Amerikano a Roger, ti nagbalin a tiket ti asawa a babai tapno makadanon iti nasaliwanwan a panagbiag. Ti asawa a lalaki ti tiketna iti inna panagdaliasat iti biag nga agturong iti kinanam-ay. Ti met bida a babai ti tiket ti pamiliana no apay nga addada iti USA. Saan a kas gagangay a pakaitarusanna ti balikas a tiket no di addaan pay iti sabali a pakaitarusan. Ti tiket ti nam-ay. Ngem kas iti pakabuklan iti amin, adda pagpatinggaan ti kaipapanan ti amin. Ta kas nakunana: “Wen, ni Roger ti tiketna iti nasaysayaat a biag. Isuna met ti tiket ti pamiliana iti napimpintas a masakbayan.”

Nakunak a kaubingan ta iti suli ti panunotko, adda sabali pay a termino a naaramat para itoy nga anggulo. Saanko laeng a malagipen ti nangaramat iti sabali a bersion, ken ti paulo ti sinurat a nangaramatan ti autor ti pasaporte (passport). Kas met laeng iti tiket ti pasaporte. Ngem pasaporte man wenno tiket, addaanda iti kabukbukodan a gupit a kas sarita. Maibilang ngarud a kas orihinal a bersion ti autor ti balikas a tiket. Ken mamatiak a daytoy ti termino a maaramat kadagiti sumarsaruno a sinurat a kas pangitutopan iti kayat nga ibuksilan wenno kapadana. Nupay kasta, addanto met posibilidad a lumtawto manen ti sabali a bersion itoy. Ta kadagiti balikas, agnanayon nga ubing dagiti putaren a termino a  mangpabaknang iti kabukbukodan a lengguahe.

Naisabali ken naisangayan ti sarita gapu iti kinaawan ti makita a kinagubsang a panagsasao. Awan ti nailaok a mantsa kadagiti balikas. Ta umanay met a risiris ti sarita nga awanan iti kinagubsang wenno napisikalan a maiparang. Makuna, wenno kunaek, a panawenen ita dagiti sarita a mangpasin-aw iti puli, kas panangipakita ti kinaasino ni Ilokano. Panawen a panangiyibbet kadagiti napisikalan ken di naintaoan nga aramid ken gandat nga ilaga kadagiti risiris.  Maysa nga ehemplo wenno modelo daytoy a sarita a “Tiket” iti panagbalbaliw dagiti sinurat wenno panangpasin-aw kadagiti putaren nga idiaya a kas nasin-aw a kapanunotan.

Napintas ti istruktura ti sarita. Ababa ngem namsek. No utoben a nalaing, napan laeng nakipunsion ti bida, ket idi agawid, gibusen. Kasta laeng. Ngem iti dayta nga ipapanna pannakidaya,  nawarwar met ti prefigure ti sarita. Ti saan a pannakasurot ti bida ti dalanna, “kanayonak a maiyaw-awanen, nakunana iti bagina” ipasimudaagna ti kinaadda ti dagensen iti barukongna a nasken a mauksot kabayatan ti pannakawarwar ti pakabuklan ti sarita. Dita a punto ti nangimulaan ti autor ti “horizon of expectation” wenno sisiimen ti/dagiti readers no matungpal dayta nga expectation wenno saan. No saanna a nasurotan ti dalanna iti umno a biag, “talaga a kanayon a maiyaw-awan” ti bida ken lalo la unay ti autor ta kalpasan nga indatagna ti expectation ket awan met indiayana a pannakapnek. Ngem itoy a sarita a “Tiket,” nasurot ti horizon of expectation. Saan laeng a basta nasurot no di pay intag-ay, impangatona ti kalidad ti kababalin ti puli ni Ilokano. Ta idi agawiden ti bida a babai, nasurotanna metten ti pudno a dalanna iti biag, isu dayta ti panangawatna a sipupudno ken sipupuso nga agpatingga laeng dita ti tiketda nga agassawa. Awatennan ti kinapudno a saanda wenno saanna a maipaayan iti anak ni Roger. Agpatingga laeng dita ti panagtipon ti ayan-ayatda. Nasakit a kinapudno, ngem isu ti kinapudno a nasken nga awaten ti bida a babai.

Ngem saan a nagpatingga sadiay ti horizons of expectation. Adda pay laeng a masisiim agingga nga adda daytoy. Itoy a sarita,   impakitana ti kababalin, tabas, ken ugali ni Ilokano, ti nasin-aw a panagug-ugali a saan a kinamaterialistiko ti puli. Saan a materialistiko ti bida a babai kas iti saan a kinamaterialistika ni Ilokana. Dayta ti kayat nga ipukkaw wenno yikkis ti sarita a nabasa iti udina:

“Inton agsapa,” kinunana iti bagina nupay aglulua, “pirmaakton ti divorce papers. Ibatik metten ti tulbek ti balay ken Rav4.”

No sabali laeng a puli, diak la ammon ti inaramid ti bida a babai lalo ket nainagan ti lugan ken ti balay kenkuana. Kukuanan dayta. Ngem sanna a tinagikua. Saan a pinanunot ti bida a babai dayta ta saan a materialistiko. Uray no nagaramat iti “tiket” iti irarang-ayna, saan pay a napukaw kenkuana ti nasin-aw a kababalin ni Ilokana. Isu dayta ti nagpintasan ti karakterisasion ti bida.

Wow! Intag-ay daytoy a sarita ti nasin-aw a kababalin dagiti Ilokana. Lalaki ti autor, ngem nabalinanna a sinurat ti kabibiag ken rikna ti maysa a babai. Impresibo! Impresibo a kas  iti Mighty a nagan ti autor.  Nabara a kablaaw!#