ITI DUYOG TI SINGASING: Ti makunak iti historical fiction (Maikadua a paset)

Logic. Iti dramatization a paset. Nasken ti lohika ditoy. Kas pagarigan koma ta sinuratmo ti maipapan ken ni Gabriela Silang: ania ngata ti posible a pampanunotenna  wenno ania ngata ti rason no apay a kinayatna nga isu ti mangituloy iti dangadang ni Diego? No ikabilmo iti dialogo babaen ti sabali a karakter daytoy a rason, pammanunotanna. Nasken nga umayon daytoy a rason iti taray ti historia. Saan a naisurat iti eksakto a rason ni Gabriela iti historia ket no lohika ti rasonmo, suratemon dayta a kas fiction.

Ta ania ngamin aya ti makunkuna a logic? An art of correct thinking. Isu nga iti dramatization dagiti karakter, daytoy ti umno a sawen, aramiden dagiti karakter kadayta a punto ti portrayal. No saan man nga eksakto, umiso wenno umarngi no di man daytoy ti kaasitgan. No agsuratka iti historical fiction, maibalakad a subliam pay nga umuna dagiti kuadernom idi maipapan iti logic tapno dakdakkel ti armasmo a mangipunget iti puon ti balligi iti sinuratmo. Ta no saan a maitutop dagiti rason wenno argumento, nalpasen. Masapul nga ammom ti maipapan iti claims, evidence ken reasoning iti philosophy tapno maliklikam ti panagbiddut.

No saan met, play safe! Simple laeng, pagsawem iti lingua franca dagiti karakter iti umno, maitutop, umayon iti situasion (logic latta!) kabayatan a mawarwar ti pudno a pakasaritaan. Dramatization daytan. Ngem nasken a saanka nga agpugpugto wenno liklikam koma nga ilaga ti “opinionated”  a binatog.  

Panangiparang iti saan pay a naiparang a paset babaen ti bunga ti panunot a daytoy ti posible a mapasamak wenno naibaga ti karakter wenno kayatna nga aramiden.

Panangilawlawag kadagiti abut ti historia babaen ti naindramaan a konsepto. Maymaysa laeng ti paggibusan ti nagballigi a historical fiction: kuna ti nagbasa, “A, kasta gayam ti napasamak…!”

Kas pagarigan koma (manen), ti sinuratmo a historical fiction ket maipapan ken ni Rizal idi inawis ni Bonifacio iti nadara a dangadang. Awan ti eksakto a balikas ni Rizal iti historia no di laeng ti “panagkedked ni Rizal iti nadara a dangadang.” Kasano nga iparangmo iti dramatization dayta a pagteng? Kasano nga iparangmo iti dialogo kadayta a pagteng? That is fiction! Isu nga aramaten metten ni mannurat ti alikuteg a panunotna, a kas iti kinaalikuteg ti panunot ni Stowe idi imparangna ti kabibiag ni Negro nga Uncle Tom.

Isu a kunaek, use logic. Dagiti laeng adda  pamalpalatpatanna iti pilosopia ti agballigi nga agsurat iti historical fiction. No naalam ti Philo 101 uray agingga laeng iti Philo 114 idi nagkolehioka, dakkelen a puonam daytoy.

Kasano ti agsurat? Dayta ket!

Diak pay namaster daytoy, kailian. Idi sinuratko ti “Ti Ayat ni Leonor Rivera”, uray la datao nagkaling-etan iti berde a nagpanunot iti posible a dialogo da Rizal ken Leonor idi napalabas ti balasang ti baro idi adda daytoy iti ngarab ti Karayan Pantal. Namin-adu a kasukatan ti sarita idinto ta makinilia pay laeng ti us-usarek idi. Iti historia, nabasak a nasinged ni Rizal kadagiti Ilokano a negosiante nga ag-Villamil. Madalanan ni Rizal ti kayo a rangtay ti Pantal no mapan iti balay dagiti Villamil.  Nabasak met a kaay-ayo a papanan ni Leonor ti sirok ti rangtay gapu kadagiti water lilies.

Base kadagiti facts a nadakamat, adda maysa a panawen a posible a nagrana da Rizal ken Leonor. Ania dagiti nagsaritaanda? Dayta ti sinakop ti sarita, sa simmarunon ti pudpudno a pakasaritaanda agingga a nagasawa ni Leonor iti maysa nga inhiniero.

Tapno nalawlawag, ken kaasitgan amin a panangilawlawag, adawek ti kapanunotan ni H. Scott Dalton iti “What is Historical Fiction?” Adtoy dagiti dinakamatna a sumagmamano a porma.

1. Depictions of real historical figures in the context of the challenges they faced.

2. Depictions of real historical figures in imagined situations.

3. Depictions of fictional characters in documented historical situations.

4. Depictions of fictional characters in fictional situations, but in the context of a real historical period.

      (Adda tuloyna)