ITI DUYOG TI SINGASING: Ti makunak iti historical fiction (Umuna a paset)

Kabarbaraan la unay a tungtongan iti Ilokano writer’s community ti maipapan iti historical fiction, kailian. Namunganay daytoy iti komento ni apo Prescillano Bermudez a maikkatan koma iti puntos dagitoy iti pasalip agsipud ta saan a bukod a kapanunotan ti author. Ngem kinontra ni apo Reynaldo Duque daytoy a komento ken sinarurongan ni apo Honor Blanco Cabie.

Iti compilation ti librotayo a “Duyog ti Singasing II”, panid 67, nakunatayo nga ubing pay ti historical fiction iti Ilokano Lit. Nangrugi laeng daytoy a nagna idi 1990. Awan pay ti dua a dekadana isu nga adu pay laeng ti agduadua no sarita daytoy.

Kas nakunatayo iti librotayo, wen, sarita daytoy. Duogan pay ketdin a sub-genre ti fiction. Nagnunog ngamin ti Ilokano Lit kadagiti tradisional a wagas, isu a saan a naisango dagiti dadduma  pay a genre. Isu a no adda lumtaw a kabarbaro, maklaat dagiti awan pamalpalatpatanna iti kastoy a sarita.

Kinapudnona, historical fiction ti dua kadagiti “top ten literature” that influence the world, ti “El Cid Campeador”  ken ti “Uncle Tom’s Cabin.”

Malagipko man ti kinuna ni Abraham Lincoln iti kaunaan a panagkitada ken ni Harriet Beecher Stowe, author ti “Uncle Tom’s Cabin”: “Daytoy gayam ti bassit a babai a nangaramid iti nakadakdakkel a gubat.” 

Maipapan iti pannakatagabo dagiti Negro ti “Uncle Tom’s Cabin”. Racial discrimination. Ti nobela ket maipapan iti nakakaskas-ang a kasasaad dagiti tagabo a Negro kadagidi a panawen. Daytoy a libro ti nangited iti mitsa iti makunkuna nga American civil war.

Binasa ken naimpluensiaan uray dagiti nalatak a pigura ti rebolusion ti Pinas daytoy a libro.

Maipapan ken ni Rodrigo Diaz De Vivar iti Espania ti “El Cid Campeador”. Maysa a maingel a mannakigubat a kas kadagiti sarita iti Ilokano Lit. Dakkel ti impluensia ti “El Cid Compeador” saan laeng nga iti Espania no di pay iti Europa ken dadduma pay a rebulosion.

Ania pay dagiti “top ten literature” that influence the world? The Book of the Dead, The Koran, The Holy Bible, Iliad, The Canterbury Tales, The Divine Comedy, The Mahabharata ken ti The Book of the Sun. Panagkunak, ammo amin a nagadal iti literatura dagitoy a sinurat. (Saggaysaentayonto ida a taldiapan iti sumaruno a topiko kalpasan ti historical fiction.)

Adu dagiti napipintas a historical fiction. Magustuak unay ti “The Tale of two Cities” ni Charles Dickens. Magustuak pay uray dagiti pelikula a kas ti “The Forest Gump,”  “Memoirs of a Geisha” ngem magustuak iti amin ti “Life Is Beautiful,” ken “Schindler’s List” ken dadduma  pay nga estoria maipapan iti Vietnam .

Nagsuratak kadi met iti historical fiction? Wen. Tallo laeng ti sinuratko a historical fiction, ti “Ti Ayat ni Leonor Rivera” a nangabak iti Maika-4 a Gungguna iti Savella-Baclig Literatura Ilokana awards ken ti “Indayuan” ken nangabak iti maikatlo a gunggona iti pasalip ti Upland Municipalities of Ilocos Sur, ken ti makiatlo, ti "Saridandan" a nangabak iti Maika-3 a Gungguna iti Salip ti Sarita iti gen.Eduardo Batalla Literary Awards ken kaunaan a pammadayaw nga  innak inawat.

Ta ania  ngamin aya ti historical fiction? Kasano a sangalen? Nalaka kadi ti agsurat?

Kaniak a biang, nasken a tumbog dagiti ling-etmo sakbay a makaputarka iti nalinay, saan a kinusel,  a sarita. Kadagiti nangab-abak a historical fiction iti Ilokano lit, nakitatayo dagiti nagkamtudanda. Apay a nagkamtudda? Ngamin,  naiyagusda iti kas iti panagsurat iti tradisional a wagas. Lalo no addakan iti flow wenno agus wenno iti kaiimasan a paset ti sursuratem, agliggasi no kua ti turongen ti sinurat. Malipatam a historical gayam ti sursuratem.

Lengguahe. Daytoy ti kangrunaan a kadangadang ti agsurat iti historical fiction. Nasken a dika agbiddut iti lengguahe a maitutop iti panawen ti sarita, ta maysa laeng a balikas ket makasugkaren wenno makaanayen a mangdadael iti sarita. Kasla sangatimban a krudo dayta a naisuyat iti sangakaban a bagas.

Kastoy ti lengguahe ti nabasatayo a maysa a sarita a napasamak iti panawen ti yaalsa kadagiti Kastila.

“Umayen dagiti kalaban! Agsaganakayo! Pumalpaltogdan!”

“Ugh, natamaannak!”

No siak ti hurado, ket kastoy ti dialogom, ninayonamon ti sangaribu duapulo ket walo nga ubanko! Maitutop kadi dagita a lengguahe idi panawen ti Kastila? Saan! Idi panawen ti Kastila, awan ti balikas a KALABAN. Kadangadang ti adda. Awan ti balikas a PALTOG ngem adda paltoog ken pusil. Awan ti NATAMAAN ngem adda dayta napuntaan.

That’s the language in historical fiction.

         (Adda tuloyna)