ITI DUYOG TI SINGASING: Ti “Ti Sarukod ni Moises” ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. (Maudi a paset)

Nupay saan a naibaga wenno nadakamat iti istoria, ammom a ti panangisagana iti bagi, isip ken kararua wenno panangliklik iti agdidiaya a nagkaadu a basol iti lubong ti masarsarita wenno masasao iti sarita. Ta adda kadi pay nasinsin-aw nga aramid bayat ti kaaddatayo iti daytoy a lubong no di ti panagtalinaed iti ikub ti Namarsua? Adda ngamin tendensiana a tumapog ti tao iti nainlubongan a basol, aguper ket tumipon iti puersa a saan a naikumit kenkuana. Dayta nga ititipon ket maysa a pannakalipat iti kinaasino wenno pannakaiyaw-awan.

Pannursuro met laeng ti dandani isu amin a relihion ti panagayuno. Isu daytoy ti panangpasidap iti isip ken panangpasin-aw iti kararua. Napateg daytoy a pannursuro. Kadagiti Muslim, umabot pay iti makabulan no agayunoda. Estrikto unay dayta a masurot. Lalo pay kadagiti white witchcraft wenno kameng dagiti nadumaduma a “nalimed a timpuyog” ta malaksid ti nairut a panagayuno, maipatungpal pay a nakarkaro ti kinaawan wenno panangliklikda iti aramid a sexual. Nainget a protektaranda ti Lubong ken Sangkataoan iti bileg ti “nangisit a pagsiriban” wenno dagiti addaan iti nangisit a pagsiriban. Ti panagayuno ti aramiden a mangpasidap ti isip ken mangpasin-aw ti kararua. Daytoy a sarita ket panangisagana iti maysa a parsua tapno maikari nga agaywan iti Lubong ken Sangkataoan.

Manipud idi un-unana agingga iti agdama ti historikal a paset ti sarita. Manipud idi damo a naadakan agingga iti nagbalin a komunidad ti Barangay Salvacion. Nupay bunga ti panunot, naipaay daytoy ti napudpudno a pannakaiparang ti maysa a sarita, lalo ti pasintawi. Pinagandar ken pinagwerretna ti panunot dagiti nagbasa.

Nupay saan a nadakamat, wenno saanen a nasken a dakamaten, maitugotan itoy a sarita a nagtema iti reincarnasion wenno panagungar babaen ti sabali a bagi. No imurian a nalaing, makita wenno maiyad-adal daytoy a pannursuro kadagiti isu amin a relihion ken pammati. Pannursuro met daytoy ti kristianismo idi un-unana. Isu a mairaprapit kadagiti sinurat ken madakamat latta a paset ti kapanunotan no di man bugas ti pammati.

Kas iti interpretasion ti kayat a sawen ti pasintawi – a di nakapappati wenno mapagduaduaan – addan iti agbasa no patienna wenno saan ti nabasana. Balido amin a rason maipapan itoy a banag, mamati man wenno saan ti agbasa. Ngem napimpintas a patien dagiti di maumag a pannursuro, a no dadduma, nairamenda kadagiti sinurat. Ta isu dagita ti rason no apay nga adda dagiti sinurat.

Naindaklan a ramen kadagiti sinurat ti panangisagana ti bagi, isip ken kararua. Apay nga adda nagtaud iti ngato ken iti baba? No ania ti makita iti baba makita met iti ngato wenno agpadpada. Saan laeng nga itoy a sinurat ti pakaadawan daytoy a ramen ti sinurat. Saan laeng met a ti author ti pagtaudanna. No ania ti adda iti baba ket isu met laeng iti ngato. Saanak pay laeng a mannurat idi naitugotak daytoy a ramen kadagiti sinurat ti author.

Panagkunak, daytoy a sarita ken kapadana, ket saan laeng a para kadagiti ubbing no di pay para kadagiti manakman. Wenno para iti amin. Sapasap. No ngamin anagen a nalaing, no saan nga ilawlawag ti kaipapanan ti sarita, adda met tendensiana a saan a maawatan wenno matarusan dagiti ubing ti basbasaenda. Numona itoy a panawen ti cyber-age a dakkel a mangawis iti imatang iti dakkel nga ilgat dagiti ubbing, adda potensial a dida ikaskaso dagiti tagipatgen a ramen ti binasada.

Ad-adu koma pay ti rummuar a kastoy a sinurat a nagbugas kadagiti dinto maumag a pannursuro ta itag-ayna ti intelektualidad. Saan laeng koma nga iti pasintawi no di pay koma kadagiti mitolohia ken dadduma pay a genre ti adakan koma ni Ilokano a pangibugasanna kadagiti kapanunotanna, eksperiensa, dagiti tagipatgen (values) nga inikutan ken sinalsaluadanna, ken dadduma pay. Ala ngarud, naimbag a panagbasa ken nabara a kablaaw iti author.#