ITI DUYOG TI SINGASING: Ti “Ti Sarukod ni Moises” ni Juan S. P. Hidalgo, Jr. (Umuna a paset)

PAKAUNA: Maysa daytoy a pasintawi wenno legend. Agsipud ta awan ti naputar a balikas maipapan itoy, sursuroten lattan ti leyenda a kas panangipatarus. Ngem itay nabiit, nangsurattayo iti artikulo maipapan itoy ket sinurottayo ti pasintawi a termino ni Reynaldo A. Duque ken nangabak iti Umuna a Gunggona iti maysa a pasalip. Daytoy met a termino ti sinurot ni apo Juan S. P. Hidalgo, Jr. itoy a saritana.

Ania aya ti pasintawi wenno legend? A story that has been passed down for generations, especially one that is presented as history but is unlikely to be true. Dayta ti agdadata a kababalin ti pasintawi. Naipresentar a kas pakasaritaan wenno historia a dimmalan iti no mano a henerasion ngem awan ti kinapudnona wenno mapagduaduaan ti kinapudnona. Ngem iti daytoy a sarita, uray saan a nakapappapati wenno mapagduaduaan ti kinapudnona, adda saan a nadakamat a tagipatgenna. Nakadulin wenno nailemmeng. Adda daydiay expressive force a naisawang apagapaman laeng ngem saan a nailawlawag wenno saan a pulos a nadakdakamat ngem ammomon a dayta ti masarsarita no matiliwmo ti kababagasna. Maala laeng dayta ni agbasa. Daytoy ti mangpapintas iti sarita. Nasken a tiliwem pay nga umuna no ania dayta a pangabig ti sarita sakbay a patayyekem. Wenno patayyekennaka pay nga umuna nga agpanunot no ania ti ‘ibagbagana’ ket inton matiliwmo, isunto metten ti panagpatayyekmo.

Kas kadaytoy “Ti Sarukod Ni Moises” ni Juan S. P. Hidalgo, Jr., ken impablaak ti Bannawag Magasin idi Setiembre 21, 2009, ammotayo a maipapan iti sarukod ni Moises ti masarsarita ngem ania kadi ti kayat a sawen ti sarukod ni Moises? Kalpasan ti dua gasut a tawen, nasken nga isagana a naimbag ni Peter Santiago ti bagi, isip, ken kararuana tapno saan “manen”a mapaay a mangala iti sarukod ni Propeta Moises. Ania ti kayat a sawen dayta “manen?” No masungbatan dagita, ammom metten no ania ti pangabig wenno nakadulin a “kinabaknang” ti sarita a kas maysa a pasintawi.

Legend comes from the Latin adjective legenda, “for reading, to be read,” which referred only to written stories, not to traditional stories transmitted orally from generation to generation. Ngamin no estoriaen laeng, adda tendensiana a di ‘maiggaman wenno matiliw’ dayta nakadulin a kinabaknang ti sarita. Isu a nasken a mabasa.

Kas kadaytoy a sarita, no saanmo a basaen ken analisaren, saan a matarusan ti aplikasion ti “sarukod” ken ti balikas a “manen” nga isu ti behikulo a nangiluganan ti author no ania ti ibagbagana maipapan itoy a saritana. Nasayaat la unay itoy a sarita ta adda pay impasagidna a pamkuatan ti ibagbagana, ngem kadagiti dadduma a sarita, kapadanan dagiti dadduma a daniw a no dimo naawatan, saan a para kenka ta adda nakairantaanna; dayta a sarita wenno daniw, ket agpaay laeng kadagiti makaawat. Isu a makuna a “for reading, to be read” ti pasintawi.

Saan la a naminsan a binasak ti sarita, inulitko pay. Ken binasak manen amangan no nagbiddutak iti interpretasionko. Ngem saan a nagbaliw. Immapay pay ketdi iti mugingko tay pelikula da Jacky Chan ken ni Jet Li a “The Forbidden Kingdom.” Iti nasao a pelikula, nasken nga isagana ti bida nga agtutubo (nalipatak ti naganna) ti bagi, isip, ken kararuana tapno maikari nga agiggem kadaydiay naisangsangayan a sarukod. Immapay pay kaniak ti sarita ni Nathaniel Hawthorne a “The Great Stoneface”. In general term, nasken nga isagana ti bagi, isip, ken kararua ti asinoman sakbay a maikari iti “sarukod” a kaindaklanan.

(Adda tuloyna)