ITI DUYOG TI SINGASING: Triolet (Umuna a paset)

Sumublitayo manen iti daniw. Awan ti sabali a maisuratko a topiko a mangyubyob iti aaresgaan maipanggep kadagiti dandaniw. Lalo kadagiti dandaniw a napigsa nga antidote iti writer’s mental block a kapigsana a mapaspasarak ita. Bareng no sumubli ti gaganaygayantayo.

Adda daydiay porma a nakitatayo idi sursuratentayo ti Sestina ken Pantoum. Daytoy ti Triolet.

Insurattayo idi: “Kalpasan a nasuratko daydiay Sestina, inarapaapko ti mangsurat met iti Pantoum. Ngamin, adda pagkaarngian dagitoy a  dua. Saanda a singin ngem agkaarngida. Adda  pagpadaanda lalo iti panagputaran.  Napintas met nga ay-ayamen daytoy a berso.”

Kasinsin ti Sestina ti Triolet, kunak man. Ngem, ad-adda kano nga asideg ti Villanelle iti Triolet.  Ala wen, isuda a tallo ket adda pagpapadaanda, kunak man laengen tapno awan ti riri.

Diak pay ammo dayta Triolet a kunkunada idinto a nagsursuratak idin iti Villanelle. Ngem diakon masarakan no dinno ti yanda kadagiti nawara a fileko. Siguro, nairaman kadagidi naeres iti pannakakurap dagiti files ti daan a kompiuterko idi 2002-2004. Wenno, idi panawen nga agus-usarak pay laeng iti makinilia.

Pinadastayo ti nagaramid iti Triolet ngem nagrigat met! Saan gayam a nalaka ti agputar kadaytoy a porma. Kunak la no kas kasimple dagiti daniw nga Achmeism ngem saan gayam ta pinespesna ketdin ti utekko iti kapapanunot, he-he! Kunak no nalaka ngem inabutnak iti sumagmamano nga aldaw a nagpampanunot no kasano nga aramidek ken kasano a putarek. Awan ti natiliwko nga idea a tumpuaran dagiti kinupag a balikas. Saan a nagladek dagiti nagsasamparat nga idea nga immapay iti panunotko. Nalabit, saan pay nga immapon kaniak ti teknik iti panagputar a naannayas kadaytoy a porma. Dumtengto latta, nakunak, isu a ti sigud a lebben iti panunotko ti inaramidko a daniw.

Pudno a narigrigat nga aramiden dagiti ababa a daniw ngem ti atiddog a daniw. No atiddog, nawaya ti inka panagtignay, lalo iti free verse wenno block verse. Ngem no kadagiti daniw nga adda sursuroten a porma, santo pay nagababa dagiti linia, ti silaba kadagiti linia ken bassit-ababa laeng, santo pay laeng maulit-ulit, kasla naglugnakanen ti pinullo a nuang ti utek!  Ta ipanmo amin a linaonna iti ababa a binatog. No linaonna (contents) kunatayo, adda aminen sadiay dagiti ramen ti daniw iti bassit laeng a binatog.

Tumaldiaptayo man.

Ababa ti Haiku, tallo a linia wenno agdagup laeng iti sangapulo ket pito a silaba (syllables) amin-amin ken para laeng iti nature (nakaparsuaan). Senryu metten iti pangawag no saan a para iti nature ken agpada nga iti 5-7-5 a silaba tunggal linia. Nainget a maipatungpal ti “One Deep Breath Rule” wenno panagangesmo iti nauneg sakbay a yebkasmo. Eksaktonto nga umangeska manen no maisawangmo wenno maibagam aminen ti linaon ti daniw.

At-atiddog bassit ti Tanka ta addaan iti lima a linia ken agdagup dagiti tunggal silaba iti 5-7-5-7-5. Impangabaktayo iti kontes idi 1993-1994 iti COVLLA Awards ti pinadastayo idi a sinurat a Tanka.

Nasken a kasaritam pay iti mamin-adu a daras dagiti saan a matimtimek a bituen iti tangatang tapno pabulodandaka iti nasin-aw a kapanunotan nga ikur-itmo iti putarem. Wenno agpakaasika iti angin ta yarasaasna kenka dagiti balikas a di manasanas. Paliiwem ti linnangay dagiti billit ken ayup no apay a kukuada ti lubong. Denggem ti ayug-kansion dagiti agburak a babatting a dalluyon iti agmurmuray a baybay. Ken adu ti nasken nga adakan ken serkem no kayatmo nga ibati dagiti tugotmo iti lubong ti kangatuan nga arte.

Ti laeng pakaiggidiatan daytoy a Triolet kadagiti daniw iti Japon a kas iti Haiku, Senryu ken Tanka ket repetons met  wenno adda dagiti linia a naulit-ulit, kas iti Pantoum ken Villanelle; wenno dagiti balikas a naulit-ulit a kas iti Sestina.

Walo ti binatog ti Triolet. Addaan iti dua a rima (rhymes). Lima kadagiti walo a linia ti naulit. Ti umuna a linia ket naulit iti maikapat ken maikapito a linia. Ti maikadua a linia ket naulit iti maikawalo a linia.

(Adda tuloyna)