ITI DUYOG TI SINGASING: Wardiwardi

Wardiwardi – maysa a balikas a kaibatoganna ti saan a nalawag a pannakaawat ti taudan wenno kapuonan ti kinaadda ken presensia ti maysa a banag wenno saan a pannakaawat iti maysa a banag a kayat nga ipaawat. No dadduma, adda kayattayo  nga  ipaawat wenno iyallatiw  ngem di maiparbeng wenno adda dagiti di umayon kadayta a gagem ket tumaud ti reaksion iti di panangayon ken diskusion a panangritubar wenno panangilinteg no di man panangibuksil iti kalintegan  wenno karbengan. Adu pay ti pakaiturongan daytoy a balikas.

Ngem itoy a sinurat, dakamatek  nga  umuna ti kapuonan no apay a ti Tagalog ti national language. Tagalog, kunatayo, ta iti laeng kabarbaro a konstitusion a nagbalin a Filipino.

Mangiparangak iti sinurat a mangiparang iti kinawardiwardi ti panagbalin ti Tagalog a kas nailian a lengguahe.  Adtoy ti umuna:

Naospital ni Commonwealth President Manuel Quezon. Nagsakit isu a nasken nga aginana.

Adda nakita ti nars a mangbambantay kenkuana a lalaki a pagarupenna  nga agturong iti siled ti Presidente. Pinartakan ti nars ti nagna ket inunaanna ti lalaki a sumrek iti siled tapno mapakdaaraanna ni Quezon iti kinaadda ti sangaili.

“Sir, sir, the press is here,” agal-al-al ti nars a nangipakaammo.

“I told you not to let the press in, send them away. I don’t need them now,” makaunget ti Presidente.

Ngem saan pay a nalpas ti panagsao wenno panagbilin ti Presidente iti nars, nailukat ti ridaw ket simrek ti lalaki a sangaili.

“Manolo, apay a dinak kayat a pastreken? Kayatka laeng a pasiaren,” masmasdaaw ti lalaki a sangaili a nagdamag iti Presidente.

Uray la limmabbasit piman ti Presidente iti bainna ket  dimmawat iti pasensia ken pannakaawat iti sangaili.

“Nars, he is not the press. He is a priest.”

Gayam ta taga-Bisaya ti nars.

Daytoy a pasamak, ti saanda a panagkinnaawatan iti nars, ti nangipaay iti pagpampanunotan ti Presidente. Daytoy ti puon ken gapu a nangidarirag iti pannakaadda iti national language.

Sakbay nga  intayo iti proseso ti pannakapili ti national language, unaentayo pay a taldiapan ken usigen ti mitsa ti pannakapaadda ti makunkuna a national language.

Base iti estoria (iti ngato), dakkel nga ilgat piman ti regional defects a rupa ti di panagkinnaawatan ti Presidente ken ti nars.   

Ta ania ngamin aya dagitoy a regional defects?

Dagitoy dagiti accent wenno bengngat wenno pronunciation.

Iti laengen probinsiatayo iti Ilocos Sur, nagdakkel ti nagdumaan dagiti ‘regional defects’ ti umuna a distrito ken ti maikadua a distrito. Iti umuna a distrito, lalo iti Vigan area and suburbs, nabasa dagiti balikas uray no panawen ti kalgaw (i.e. me’, ke’..) Iti maikadua a distrito, namaga ken kimmarandikang ti tangkenna dagiti balikas uray panawen ti nepnep (i.e. mæt, kæt , kdp.)

 Ngem saan a daytoy ti lapped iti di panagkikinnaawatan. No ibasar iti angaw a nagtitinnawidan ti dila: “Never mind the pronunciation as long as you get the idea.”

Adda kenka nga umawat no kayatmo nga awaten ti kasasaom. Adda kenkan no apresiarem ti kinaasino ti kasasaom.

Ngem iti sarita iti ngato, saan nga inapresiar  ti Presidente ti depekto dagiti Bisaya.  Saan a naited dayta a pannakaawat iti kasasaad dagiti Bisaya. Saan a naited, no di man nailinteg koma ti karbenganda  tapno saan a timmaud ti agdama a susik dagiti lengguahe iti pagilian.  

No saan a Tagalog ti Presidente, ayonanna koma a ti Tagalog ti agbalin a nailian a lengguahe? Saanko la ketdi a patien daytoy lalo no taga-Cebu ti Presidente.

Bunga iti saan a panagpapatas a trato kadagiti walo a dadakkel a lengguahe iti pagilian ti panagpepengngetda iti agdama. Kabayatan a matratar ti Tagalog a kas nasional a lengguahe, matratar laeng a kas rehional dagiti sabsabali a lengguahe. Saan a nainkalintegan daytoy.

Nabarbara ti susik iti pannakairaman dagiti literatura. Saan a  masasaan ti kinaadda ti literatura dagiti walo a kadadakkelan a lengguahe. Ngem ti rigatna, ti laeng Tagalog ti agparparang a Philippine literature, banag a saan a nainkalintegan.

Adda koma solusion daytoy a banag a saan ket a tumaud ti ipokrisia. Saan koma  patayen dagiti dadduma a literatura ti pagilian babaen ti pananglapped iti panagsantakda.

Kadagiti mangidardarirag iti seminar workshop a nagmarka iti “national’,  ti laeng Tagalog ken English ti ibayogda, nupay gastosan daytoy ti gobierno babaen kadagiti grants. Saan a patas ti panagsantak no paritan dagiti mangpasantak. Kas koma ti KWF, saan kano a kayat ti maysa a Tagalog writer ti pannakaadda iti contest dagiti dadduma pay a  lengguahe ti pagilian a pakairamanan ti Saluyot. Imbag la ketdin ta sursuroten laeng ti KWF ti mandatoda ket saanda a padiktaran kadagiti Tagalog.

Itoy a punto ti panangusig, saanto nga agpatingga ti “the Philippine language war” agingga a saan a patas ti sagrapen ti tunggal lengguahe. Saanto nga agpatingga daytoy a susik agingga iti ikaykayangan ni Tagalog ti imasna a kas “national” idinto a  “regional” laeng dagiti kapadana. Saanto a maisardeng daytoy a susik agingga nga idurduron laeng ti maysa a puersa a nangiwalin iti kapadana ti maaw-awagan iti Philippine Literature.#