sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Iti Isyo ti Ortograpia-Iluko: Masapul ti Maymaysa nga Alagaden

Kolum : Sinursuran

Ni Jobert M. Pacnis

(Umuna a paset)

 

 

ITOY a panawen, dakkel nga isyo ti pagsasaotayo nga Ilokano a karaipna ditan ti bukodtayo a kultura. Saan a mabalin a pagsinaen dagitoy dua. Iti kanito a mapukaw ti pagsasaotayo, kasta metten ti sibubukel a kinaasinotayo. Maminpinsanton a mapukaw ti kina-Ilokanotayo.

Ta apay?

Iti itatayok ti teknolohia iti agdama, agsusuek met ti pannakaipateg ti bukodtayo a pagsasao. Naynay a maipapaigid ti pannakausarna. Ti nakas-ang ditoy, kadagiti pagadalan ti umuna a pakabekkelan ti panagrang-ay koma ti pagsasaotayo. Adda pay laeng dita ti pannakaiparit ti panagusar iti Iluko. Mamulta ti  asino man nga agsao.

Ket no kitaentayo ita dagiti ubbing ken agtutubo, kasla ibainda payen ti mangusar iti nariinganda a lengguahe— ti Iluko. Wen, maysa a lengguahe ti pagsasaotayo, saan laeng a maysa a dialekto. Daytoy koma a kinapudno ti ipagpannakkel ti asino man a Saluyot. Saan ketdi nga ibain.

Kinapudnona pay, maikadua ti Iluko a lengguahe nga addaan iti bukod/establisado/aprubado nga ortograpia. Nagdakkelan koma a banag a mangpataginayon iti pannakaipateg ken pannakaparang-ayna. Ngem kas nasaon, dakkel ita a risgo ti sangsanguenna.

Kas kakisang iti tudo iti kalgaw ti makita, maam-ammo,  mangipagpannakkel nga agbasbasa iti magasin wenno ania man a babasaen a naimaldit it Iluko. Ibainda (manen) man. Baduy, ta narigat ti mawagan iti kasta kadagiti gagayyem wenno am-ammoda.

Daytoy pay ti nasakit: agbeddal ti kaaduan a mangbasa iti Iluko ken ad-addan a dida ammo ti umno nga ortograpiana no isuratda. Ngem no sabali a pagsasao, ania ketdin a panangsaluyotda nga isao ken isurat! Ipagpannakkelda pay ti pannakaammoda kadagiti ganggannaet a pagsasao uray kinamuronto met laeng iti biddut ti pannakaisawang ken pannakaisuratna.

Baliktad, kas kabaliktad ti panunot dagiti naulaw iti panagtugawda iti trono. Naulawda a birabid! Mayat la koma no kas kaimasda iti mabugguong a  birabid.

Ala, sakbay a maulawak, ka-Sinursuran, ituloytayo man ti narugiantayo.

Nasayaat laeng ta nakita ti sistema ti Edukasion ti pannakasapul dagiti ubbing iti agdama ti pannakaisubo kadakuada dagiti nariinganda a pagsasao. Babaen kano kadaytoy, maibuksilanda ti adda iti riknada nga awan ti panagalikaka— ta sawenda daytoy iti lengguahe a maawatanda.  Isu a nairusuat ti MTB-MLE.

Napintas unay daytoy nga addang. Maitukit iti naganus nga isip dagiti ubbing ti kinapateg ken panangipateg iti nariinganda a pagsasao. Dakkel a banag iti pannakataginayon ti Iluko. Ken iti irarangpayana. Ngarud, saanto a mapukaw daytoy— agnanayon a mangbukel iti batonlagip a mangipakita no asino ni Ilokano iti Sangalubongan.

Saan a nagpaudi ditoy dagiti mannurat nga Ilokano. Binukelda ti ortograpia kas maibatay iti nabayagen a masursurot ken iti pannakaisaoda tapno pormal met laeng ti pannakausarda. Inaprobaran daytoy ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Anian a dayawtayo dayta nga Ilokano!

Ngem ti yanna nga adat, adda dagiti naaramid a libro/pampleto nga us-usaren dagiti mannurusuro iti Grado Uno aginggga iti Grado Tres a natatek iti biddut iti ortograpia. Saan a nasurot ti establisadon nga ortograpia. Ti kano napateg, agkikinnaawatan iti uneg ti klase dagiti ubbing ken ti tiserda. Bay-amon ta umno a pannakausar ti “ti” ken “iti”; “a” ken “nga”; ti pannakaidekket iti puon a balikas dagiti “mi”, “na”, “kayo” kdpy.

Kayatna a sawen, ipaganetget kadagiti ubbing a sursuruenda ti umno a pannakaisurat ken pannakaisao ti dida bukod a lengguahe  idinto a batamun dayta a banag no maipuon iti nariinganda a pagsasao. Anian a pannakarabngis iti dayaw ni Ilokano! Balinsuek a baliktad, saan kadi?

Sa ita, adtoy manen ti dakkel nga isyo ti pannakabalbaliw ti addan nga ortograpia kas maiyannurot kano iti Nailian a Linteg. Sa naaprobaran pay iti ngato ta inlungalong ngarud dagiti addaan iti bileg iti sistema ti Edukasion.

(Adda tuloyna)