Iti Kapanagan ti Biag

Sinurat ni Salvador A. Espejo

Idi 1960s agingga iti nasapa a paset ti 1970s, agar-ari ti sipnget iti probinsia ti Ilocos Sur. Politika ti makagapu. Nupay maymaysa a puon ti nagtaudan dagiti malalaki a politiko iti probinsia, agdidinnangil dagitoy gapu ta agkasupangetda iti partido.

Kadaydi a tiempo, kabutbuteng dagiti agindeg dagiti armado a tattao a mabirbirngasan a “sakasaka” gapu iti kinadangkok ken kinaranggasda. Adu nga inna ken amma ti uray la idumudomda ti rupada iti daga iti leddaangda iti pannakaipalnaaw ti ipatpategda nga anak gapu ta saan daytoy a simmurot iti pagayatan dagiti sakasaka wenno gapu ta sabali ti ikamkampaniana a politiko.

No nagdalapdapen ti sipnget, awanen ti makitam a tao iti kalsada kadaydi a panawen. Uray dagiti artek ken mannugal, umaponda a masapa gapu ta dida kayat a marabianda iti ruar, gapu ta iti rabii ti panagdakiwas dagiti sakasaka, kayariganda ti panniki a rummuar iti gukayab iti sumipnget tapno agdakiwas iti sidada sadanto agsubli iti taengda sakbay ti aglawag.

Apaglennek pay no ar-arigen, nakapangrabiin dagiti agindeg, ket kalpasanna, maiyaplagen dagiti ikamen iti kadaklan ken maibalunet dagiti ruangan ken tawa, ken mapug-awan dagiti pagsilawan ket sallukobanen ti sipnget dagiti pagtaengan. Ngem iti kaunggan dagiti tattao, agam-ampayag ti amak ken buteng aglalo no adda dagiti danapeg iti inaladan ken tumanagguob dagiti aso.

Nagbalinen nga ordinario ti pannakalukag lattan dagiti agindeg iti panagranipak dagiti paltog ket ammoda lattan nga adda manen impalnaaw dagiti sakasaka.

Kadaydi a panawen, agkakalugaran, agsisinnida. Uray agkakabagian, saan nga agsusurot gapu iti politika.

A, nadara ti politika iti Ilocos Sur kadagidi a tiempo. Kadagiti diario, parupa a damag dagiti pinnatay iti Ilocos Sur, aglalo iti panawen ti eleksion.

Daytoy ti situasion idi simrekak a mangisuro. Dagiti politiko ti ari-ari. Isuda dagiti didiosen a pagtamdan ken pagpakumbabaan dagiti umili. Ti saoda ti linteg.

Ngem uray iti baet daytoy a situasion, inikkak ti bagik iti sangapulo ket lima a tawen a manggun-od iti nangato a posision, iti man distrito wenno iti dibision. Inkarik iti bagik a ngumatoak iti puestok kalpasan ti sangapulo ket lima a tawen.

Nupay kasta, saanko nga impalgak daytoy a puntiriak kadagiti padak a mangisursuro amangan no sabali ti pagipapananda. Lastog daytoy, mabalin pay ketdi nga ilibbida. Wenno saan, “disnog iti bulan”, mabalin pay a kunada.

Ngem saan a dakes ti agarapaap. Umuna, saan a panangibuat iti bukod a bangko, saanak met a paatiw iti kabaelan no maidilig kadagiti padak a mangisursuro a ngimmato iti puestoda. Kaniak a biang, agbalin ti nangato nga arapaap a paratignay tapno pasayaatek ti serbisiok iti pagadalan, kas pannakaama dagiti ubbing a mangsukog kadakuada nga agbalin a nasayaat a makipagili ken agbalin a pagwadan a lider iti masakbayan.

Ngem maysa a banag ti nangbalangan iti daytoy nga arapaapko: politika.

Nasapa a natakuatak ti napait a kinapudno nga uray iti tay-ak ti edukasion, sinerreken ti politika. Kas nakunak idin, saan a ti kabaelan ti mangitag-ay iti maysa a mangisursuro (wenno empleado) iti nangatngato a puesto no di no sino ti mangiduron kenkuana a nangato nga agtuturay wenno politiko.

Kas nadakamatko iti kallabes a paset daytoy a salaysay, immuna a natilmonko ti pait daytoy a kinapudno idi sumrekak a mangisuro. Nagistambayak iti nasurok a makatawen gapu ta diak kayat ti napan agparintumeng iti politiko. Siak ti maikapito a kangatuan iti competitive examination para kadagiti sumrek a mangisuro ngem immuna a naipuesto dagiti kabaddungalak a nababbaba ti ratingda ngem siak.

Ngem kunada nga iti tiempo a dandanin malmes ti maysa a tao, kumpet uray iti patadem tapno laeng makapaigid iti teppang. Kimpetak iti politiko tapno laeng makastrekak a mangisuro tapno maikkak metten ti inak iti nasaysayaat a panagbiag.

Ngem kalpasan dayta, inkarik iti bagik a saanakon nga umasideg pay nga agkiddaw iti pabor iti politiko para iti bukodko a panagdur-as. Nupay napingasan ti prinsipio, saan a narpuog ti pammatik a babaen ti bukodko a kabaelan, dumur-asak iti propesionko a saannak a mapan manen agkurno kadagiti didiosen a politiko.

Ngarud, idi imbaga ti division superintendent a maipalladawak pay laeng iti interior town, siniggawatko a dagus. Gundawaykon a maiyadayo iti lugarmi a maibilang a pagarian dagiti didiosen a politiko, nakunak iti nakemko. Mamatiak nga iti seksek nga ili a kas iti Quirino, saan pay a nakaramut ti politika. Mamatiak a ditoy a lugar, nawaywaya ti panagtignay ken panagsao, agar-ari pay ti kinatalna, kinaulimek ken kinatalingenngen ti rikna dagiti umili iti inaldaw a panagbiagda. Mamatiak a ditoy a lugar, naitalimeng pay ti kinainosente kadagiti agindeg, ganggannaet pay kadakuada ti aliaw ken damsak ken kinarungsot a kadawyanen a sumngay iti lansad dagiti agnaed kadagiti ili iti patad a kas iti Vigan a naggapuak.

Ita, iti panagpababa ti init ti biagko, no daytay agmaymaysaak ditoy balay, diak magawidan dagiti sumngay a saludsod: ania ngata ti nagbanagak no saannak a pimmanaw iti Vigan?

Ngem saludsod dayta a narigat nga ibirokan iti sungbat.

Ti ketdi makunak, iti panawen a panagindegko iti Quirino ti nakasagrapak iti kamarisan a paset ti panagbiagko! Ditoy ti nakapidutak kadagiti pegpeg a balitok a diak ninamnama a maullomko manipud kadagiti ordinario a tattao a nababa laeng dagiti tarigagay ken arapaapda iti biag. Ditoy ti nakananamak iti simple a panagbiag ngem pagan-anninawan dagiti natalinaay a pampanunot.

Kangrunaan, ditoy a nasarakak ti babai a nagbalin a katakunaynayko a nangbangon iti maysa a pagtaengan a pagum-umokan ti panagpipinnateg ken ayat.

Kaniak a biang, daytoy ti kasam-itan a pagteng iti panagdaliasatko iti kapanagan ti biag!