Footer

Iti Rigat ken Nam-ay (Maikadua a Paset)

Saan ketdi a naapektaran ti panagbasak.

Iti kolehio, adu a babbai ti naasideg kaniak. Ngem awan ti nangidatonak iti ayatko ta ni laeng Maria Gina ti linaon ti pusok. Adu a kantiaw dagiti barkadak ta awan kano met laengen ti yam-ammok kadakuada a siotak.

“Nagadu nga upa nga umas-asideg kenka, dimo pay la sarigsigan ida!” sangkakunada.

“Agbasaak pay,” dayta met ti sangkarasonko.

Ngem kinaagpaysona, kayatko laeng a tungpalen ti karik ken ni Maria Gina idi agturposkami iti haiskul— nga isu laeng ti pangisagutak iti ayatko.

Nalpas ti kursok a BSE nga awanen ti komunikasionmi ken ni Maria Gina. Diak met masarungkaran iti balayda bayat ti panagadalmi ta manmano nga agawid. Nadamagko laengen a nagpa-Manila daytoy idi agbakasionakon. Mapan kano agisuro sadiay. Isu met a naawatak iti maysa a pribado a pagadalan iti ilimi.

Sabagay maawatak ti nobiak. BEEd ti inleppasna ket marigatan a sumrek iti ilimi. Atiddog ti pila dagiti aplikante. Nayonan pay ti kinapudno a no awan ti am-ammom, narigatka a makastrek.

Kunak no dikamin agkita pay ken ni Maria Gina. Ngem kalpasan ti tallo a tawen a panagnaedna ‘diay Manila, nagawid met laeng. Ngem adda metten kinakuyogna a simmangpet. Nobiona kano, kuna dagiti nangidanon kaniak iti kaaddana.

Panagriknak, kasla mabriat idi ti barukongko. Insukatnakon nga awan pay ti pormal a panagsinami? Kasta kadi lattan ti kalakana?

Inkeddengko a sarungkaran apaman a nakaawid ti nasao a nobiona. Nasdaaw idi makitanak.

Saanakon a nagpalpalikaw pay. Diniretsak a dagus no adda pay laeng pategko kenkuana. Kayatko a maammuan a dagus tapno ammok ti pagluglugarak.

Ngem siak met ti naklaat iti impalgakna. Dina gayam a nobio ti lalaki. Kasinsinna kano a nakipagnaedanna ‘diay Manila.

Inriingko ti relasionmi. Napalalo a ragsakko idi patalgedanna nga ay-ayatennak pay laeng. Isu kano a nagawiden tapno makapaglinnawagkami ta adun dagiti nagkamtudanna iti relasionmi. Ken maysa pay, amangan kano no maunaanda kaniak. Ta di met limed ti reprep nga agkursonada kaniak.

Natinong ngarud a dagus ti kallaysami. Daydi ngatan ti karagsakan a paset ti biagko.

“Iti rigat ken nam-ay, Father, ikarik nga ayatekto ti asawak nga awan panaginkukuna…”

SUMANG-ATEN ti bus a naglugananmi ken ni baket iti Baguio idi maysa a delivery truck iti masanguananmi ti nakapegpegges ken agiwas-iwas pay ti tarayna. Ti kanabraang ti naudi a napuotak.

Idi agmulagatak, addaakon iti uneg ti ospital. Riniknak ti bagik. Naut-ot. Adu ti garumiadko ken kasla nabulbullo ti bagik gapu iti pannakaipitko.

Napakaruan ni baket. Comatose ti kasasaadna a nariingak.

Nupay marigatanak, nagpilitak a makakita ken ni baket. Nakaay-ay-ay ti langana. Kasla natay daytoy iti katrena. Nagarubos dagiti nabuslon a luak. Dimo baybay-an, Apo, naitanamitimko.

Nupay comatose ni baket, kabalinanna ketdi ti umanges iti bukodna. Saan a kas kadagiti dadduma a kasapulanda ti oxygen.

Inyalisda ni baket iti Manila. Kalpasan ti agarup dua lawas, nakapuot met laeng. Addaak idin iti abayna ta nalainganakon.

Pinagdalanda ni baket iti theraphy. Kayatda kano a kitaen no di met laeng naapektaran ti panunotna iti nakaro a pannakakutogna.

“Saan ba lulubog ang araw?” sinaludsod ti therapist.

Minulenglengan laeng ni baket. Sumungbatka, baket, please…

“Timog,” napnuan pannakkel nga insungbatna.

“Sino ang Presidente?”

“Macapagal-Arroyo.”

“Saan ka nakatira?”

“Pammoboan.”

Pammoboan, ti yan da katugangak. Wen, Baket, agawidtanto iti yan da nanang…

“Asino ti asawam?” inamadko.

“Awan pay asawak.”

Nagkinnitakami iti therapist.

Rimmuarak iti kuarto a kasla mabsang nga iket ti barukongko. Tulongam ti asawak, Lord…

NAPARDAS ti panagimbag ni baket. Ngem napukawnan ti lagipna. Kasla naunas nga ulep ti lagipna kadagiti naragsak a kanito a panagdennami. Dinak payen mailasin. Nagbalinak a ganggannaet iti imatangna!

Diakon mapagsusurot dagiti aramidko. Adda payen dagiti aldaw a kasla maaw-awananak. Patpatibkerek laeng ti bagik. Dimo inted daytoy a pannubok, Diosko, no diak kabaelan…

Impakitak dagiti ladawanmi idi nagkallaysakami tapno agsubli ti lagipna. Anus, anus, anus… inyandingayko iti bagik. Mamatiak nga agsublinto met laeng ti naan-anay a panunotna.

“Siak dayta lalaki,” kinunak. “Sika met dayta babai, Maria Gina.”

Ngem awan ti reaksionna. Dimmegdeg ti dagensen iti barukongko.

Inaldaw latta ti pannaka-therapy (physical ken speech) ni baket. Nasursuruan pay a magna. Kasla mapespespes ti barukongko iti makitkitak a kasasaadna. Mayaddangna met ketdi ti makanawan a sakana ngem pulos a dina maingato ti makanigid. Ulodenna. Kinuna ti doktor a naapektaran ti frontal lobe, ti mangtengtengngel iti personalidad, emosion ken pangngeddeng ti tao, ti utekna. Kasta kano metten ti parietal lobe a makaammo iti panangawatna iti lengguahe ken matematika.

Ngem diak latta nauma a mangtartarabay ken ni baket nupay ganggannaetak kenkuana. Mangnamnamaak nga agsubli met laeng ti naan-anay a panunotna. Masapul laeng ti panangtaripato kenkuana.

Ti nasakit, namin-ano a pinagawidnak. A pinagsasawannak. Dinak kano am-ammo. Gunggundawayak kano laeng ti kasasaadna.

“Rapistka ket ngata, ‘nia?” kinunkunana pay.

Urayak la naalimpayeng. Naimbag ta adda idi da katugangak ket isuda ti nangatipa iti nakarkaro pay nga isawangna koma.

“Gapu ta ay-ayatenka,” kinunak, “dikanto kabalinan a panawan, baket.”

        (Maigibusto)