Footer

Kalamansi

Ita a panawen, a kangato ti inflation wenno panagbaba ti gatad ti piso ken itatayok ti presio ti gagatangen, saan a nailaksid a simmurot a timmayok ti presio dagiti bungbunga. Ti maysa a nakadkadlaw unay, malaksid ti sili a nagasang ket ti kalamansi. Ti saan unay a maikankano a citrus iti suli. Ne, apayen? Ania ti makagapu ti itatayok ti presio daytoy a bunga?

Iti naglabas a dekada, daytoy ket papolar a mula. Adu ti nagmulamula. Nagangayanna, nalayus iti merkado ti kalamansi. Gapu iti kaaduna, saanen a balanse ti law of supply and demand wenno ti pannagna ti kasapulan ken agkasapulan. Limmaka a pirmi ti presio nga immabut pay iti nababbaba ngem sangapulo pisos kada maysa a limon wenno daytay pagtakalan dagiti komersiante a basyo-lata a katumbas ti maysa a salop. Gapu iti pannakadalapupona iti daga, nadismaya dagiti agmulmula lalo dagiti addaaan iti plantasion wenno orchard farm.

Adda pay iti agipadawat iti sinako idi, inka lattan agpuros iti minulaanna. Ngem iti rigatna, nanginngina met ti pletem nga agbiahe ngem ti kandidad ti alaem. Lugi. Bannog agraman bagi. Di met mabalin nga ilako ta awan met ti aggatang. No adda, sangarakem laeng ti kaaduan. Kasano nga ilakom ti sinako sakbay nga aglungsot?

Ti possible market ti parikut. Saan a namnamaen ti kasapulan dagiti restaurant, karinderia ken dadduma pay a posible nga agkasapulan ta bassit laeng a volume ti kasapulanda. Ti agdadata laeng nga ikukugtar ti presiona ket iti panawen ti Christmas, nga isu iti panagkasapulan kadagiti nasao nga establisimiento, iraman met ditoyen iti kasapulan iti dandani amin a pamilia a mangselselebrar itoy a tiempo ken dagiti mairayo itoy a panawen ti ragragsak.  Kalpasan itoy, mabalinmo manen a pagbarsak iti uray asino a sutilen ken kasinnutil. Kadagiti orchard farm baybay-anda manen nga agluluom ken aglungsot lattan dagiti bunga a di man la pulos makadilamot iti panangipateg iti nakaikarian. Piman a kalamansi.

Dagiti dadduma nga agmulmula, binaliwandan ti immulada, iti rason nga adu iti maapitmo ngem ngilngilawen met ti ilakom. Sayang ti gastos agraman ti bannog. Dagiti dadduma nga orchard farm, a kas iti napalpaliiwmi, agraman iti inkam panagsukisok, naballaetan dagiti dadduma a prutas a kas iti guava-apple wenno guapple ken dadduma pay a prutas a posible a dakdakkel ti marketna wenno paglakoan iti maapit. Ket ti kalamansi, nagsubli iti suli, a sigud a pakakitkitaan a nagtubuanna, ken santo la malagip nga asitgan ken pumuros iti
maysa wenno dua a bunga no kasapulan. Wenno kas iti arkos-bibig dagiti sutil: maysa a kalamansi kontra ti banaar ti managling-et a kilikili. Dayta laengen ti kaibatoganna piman no awan iti aggatang.

Ngem itay nabiit, kellaat lattan iti itatayok ti presio ti kalamansi. Nupay adda ti nadagsen a kugtar ti inflation, saan a daytoy ti rason iti inginginana, no di ket ti posible a market, a saan a local market no di ket iti international.

Daytoy a napintas, makaabbukay ken makapasaranta a damag ket nagtaud a mismo iti Philippine Trade and Investment Center (PTIC), ti ahensia a mangipromot ken mangitag-ay ti dur-asan kadagiti bukod a produkto ken serbisio, saan laeng nga iti bukod a pagilian no dipay ket kadagiti sabali a nasion nga agkasapulan.

Kadagiti ganggannaet nga agnanaed iti pagilian, dagiti South Korean iti addaan iti dakkel nga interest maipapan iti kalamansi, ta makuna a health conscious dagitoy. Ti kalamansi, a ditoy laeng pagilian a timmubo ket saan laeng a ti guyugoy a pagalsem no dipay ket kangrunaan a taudan ti Bitamina C ken kangrunaanna, maysa a perpekto ken natural a detoxification. Isu a dagiti South Korean a health-conscious, kaay-ayoda la unay ti kalamansi.

Mabasa iti postena iti Instagram, ni Park Ja-young, “I’ve tried calamansi, and I believe it helps to lose weight,” pammaneknek daytoy taga-South Korea nga office worker.

Ket gapu iti pannakatakuat a nasayaat la unay a detox (panangiyababa ti detoxification), timmaud metten dagiti dadumaduma commercial a produkto manipud iti kalamansi wenno nagamayan iti tubbog ti kalamansi a kas iti calamansi juice, tea drinks with calansi, calamansi flavoured cookies, peppero biscuits a nalatak ken napaspas a lakoen iti online markets ken kadagiti supermarket.

Ti panagadal ti Philippine Association for the Study of Overweight and Obesity ket sinakopnan ti dakkel nga ilgat iti papolasion, saan laeng a dagiti ubbing no dipay ket aminen. Ti sobra a dagsen ken lukmeg ket pataudenna dagiti adu a sakit, a kas iti high blood pressure, heart attack ken dadduma pay. No dagiti taga-South Korean ket kalamansi ti usarda a pangtengngel ti idadagsen ken panaglukmeg, apay a saan a daytoy ti ipromot met nga usaren?

Ni Emmanuel W. Ang, PTIC commercial counselor for South Korea, inrakurakna iti pannakiinnumanna iti maysa a pagiwarnak: “Calamansi is a very hot item right now. I regularly bring buying missions from Korea to the Philippines, and when Philippine companies come here, I match them with buyers, so I know what the Korean market is looking for and right now, it’s calamansi.”

Ti agdadata a kasasaad itoy, addaantayo iti resources ngem saantayo nga aramaten para iti dur-asan ken dagiti pay ganggannaet iti agdisnudo a mangitag-ay. Ta kadagiti kompania nga agpatpataud kadagiti mainum a maikabil iti tetra pack ket kittatanda ti kalamansi wenno awan pay iti timmapog ditoy, ta nalabit agkurang iti ammoda partikular iti teknolohia ken no kasano a patauden dagiti produkto manipud itoy ken nagamayan itoy a bunga.

Indagadag ni Mr. Ang, “The Korean companies are looking for products they can source (from the Philippines). I’ve explained to them that we have the natural resources, but we have a problem with the processing part… But the Koreans, because they want to buy from us as well, they sent experts to talk about what they need from Philippine exporters. They talk about how a Korean company sources products, what are the certifications, documents they require.”

Dayta, ti South Korea ti dakkel a market ti kalamansi. Ket gapu iti ipaayna a natural a detox, posible met a lumaok iti merkado dagiti dadduma pay a nasion nga agpatpataud-komersial itoy, iti man mainum, makan wenno iti porma a parmasiutika.#

Photo: Stock photo of calamansi. (pixabay.com)