Editorial: Kangrunaan nga importer iti bagas ti Pilipinas | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Kangrunaan nga importer iti bagas ti Pilipinas

ADDA kadi pay seguridad iti taraon dagiti Pilipino no agdepdepender ti Pilipinas iti importasion iti bagas iti sabali a pagilian?

Naipadamag nga inartapanen ti Pilipinas ti China a kangrunaan nga agim-import iti bagas. Iti paggibusan ita a tawen, dumanonen iti 3 million metric ton a bagas ti maangkat ti Pilipinas manipud iti sabali a pagilian. Dumanon met iti 2.5 metric ton a bagas ti importasion ti China.

Saan nga aklonen ti Department of Agriculture ti report ta imposible kano nga artapan ti Pilipinas ti China iti kaadu ti maangkat a bagas. Dumanon iti nasurok a maysa a billion ti papulasion ti China, maikompara iti 1.05 million a papulasion ti Pilipinas.

Patien dagiti dadduma nga ekonomista a saan a ti kadagupan ti papulasion ti pagilian ti kakaisuna a pagrukodan iti kaadu ti maangkat a bagas, ngem segun iti kaadu ti kunsumo ken produkto, ken kayat nga angkaten dagiti komersiante.

Maibilang ti bagas iti Pilipinas kas kangrunaan a kanen wenno staple food dagiti Pilipino. No man pay adda dagiti rehion a ti kangrunaan a kanen dagiti agindeg ket mais ken nagduduma a root crops.

Naipakadawyanen kadagiti kaaduan a Pilipino ti pannanganda iti ad-adu nga innapuy ken basbassit a sida iti mamitlo a daras iti agmalem. Dagiti baknang, bassit ti ipaunegda nga innapuy ken ad-adu ti sida ken merienda. Dagiti napanglaw, nagasatdan no makapanganda iti mamitlo iti agmalem.

Kanayon a problema ti panagkirang ti nalaka a bagas iti Pilipinas uray pay maibilang nga agrikultura ti kadakkelan nga ekonomia ti pagilian. Dandani tinawen a makurkurangan iti nalaka a bagas dagiti Pilipino gapu iti kinabassit ti produkto nga irik dagiti mannalon. Uray no aglaplapusanan ti apit, kontrolen met dagiti komersiante wenno traders ti pannakailakoda.

No tiempo ti panagaapit iti irik, dagus nga ilako dagiti mannalon ti kaaduan nga apitda kadagiti komersiante. Ipempen met dagiti traders dagiti nagatangda nga irik kadagiti bodega, sadanto in-inuten nga ipabayo ken ilako iti presio nga idiktarda.

Kadagiti naglabas a tawen, gapu kadagiti rice cartel ken masansan a rice hoarding wenno panagilemmeng iti bagas tapno mapataud ti artipisial a panagkirang iti supply, ket saan a pulos a limmaka ti komersial a bagas. Nagkirang ti nalaklaka a bagas nga ilaklako ti National Food Authority a kaaduanna kadagiti lakoda ket naangkat iti sabali a pagilian.

Itay 2018, timmayok ti presio ti komersial a bagas nangruna sadiay Visayas ken Mindanao, ken paset ti Southern Luzon ta dimmanon pay iti nasurok a P70 ti kada kilo. Nakamat ti NFA rice a nalaklaka nga amang ti presioda a P27 wenno P32 iti kada kilo.

Gapu iti dayta a panagkirang iti nalaka a bagas, napadaras ti pannakaipasa iti Kongreso ti gakat a mangpalukay iti importasion iti bagas ket nadaras a pinirmaan ni Presidente Rodrigo Duterte ti Rice Tariffication Act a nangikkaten iti kontrol ti NFA iti panagangkat iti bagas. Mabalinen ti agangkat iti bagas manipud iti sabali a pagilian basta agbayad iti umno a taripa dagiti komersiante. Ninamnama dagiti nangisponsor iti linteg a mapalaka ti presio ti komersial a bagas iti Pilipinas, ngem nagtalinaed a nangato ken saan a kabaelan a gatangen dagiti napanglaw.

Nagbalin a dakes ti epekto ti linteg ta kaykayaten dagiti komersiante ti agangkat iti imported a bagas ngem ti aggatang kadagiti lokal a produkto ta nalaklakan ti presio ken nalaglag-anen ti trabahoda. Nagangayanna, nagsuek ti presio dagiti irik nga apit dagiti lokal a mannalon iti daytoy a tawen ta nagbalin laengen a P7 – P11 iti kada kilo ti panaggatang dagiti traders sakbay ti bilin ni Presidente Duterte iti Department of Agriculture, NFA ken kadagiti lokal a gobierno nga aggatangda iti apit nga irik dagiti mannalon iti nangatngato a presio.

Iti laksid a naipangato ti presio ti irik nga apit dagiti lokal a mannalon, agtultuloy ti panagangkat dagiti komersiante kadagiti imported a bagas ta nalaka met ti taripa, ket kontroladoda latta ti presio kadagiti pagtagilakuan.

Adu a mannalon dagiti immasug iti pannakalugida iti panagmulada iti pagay iti daytoy a tawen ta uray no nasayaat ti apitda, nalaka met ti presio ti irik. Adu a mannalon dagiti mangbabbabalaw iti implementasion ti Rice Tariffication Act a dakes ti epektona iti industria ti agrikultura ta kaykayaten dagiti komersiante ti ag-import iti bagas ngem ti gumatang kadagiti apit dagiti mannalon.

Umad-adun dagiti mannalon ti maupay nga aggamulo iti daga gapu ti kadagsen ti trabaho ken masansan a pannakalugida. Bumasbassit latta dagiti mayat nga agtalon ket ad-addan nga agdepender ti Pilipinas iti importasion iti bagas a namagbalinen a kangrunaan a rice importer iti sangalubongan.

Nadagsen a problema ti kaawan ti seguridad iti taraon iti Pilipinas ta no awan wenno nanginanto unayen ti panagangkat ket agbisinto dagiti kaaduan a Pilipino. Ikagumaan koma ti gobierno a paregtaen ti agrikultura iti pagilian babaen ti panangipaayda iti insentibo ken naan-anay a suporta kadagiti mannalon babaen ti moderno a teknolohia ken financial assistance, ken panangpasingked iti nasayaat a presio dagiti produkto iti talon.

Nasken a maipangato ti taripa iti importasion iti bagas tapno dagiti komersiante ket gatangenda dagiti irik nga apit dagiti lokal a mannalon.

Kasapulan met ti umno a pannakaipakat ti Rice Competitiveness Enhancement Fund Act para iti farming mechanization ken pannakapadur-as ti apit. Masapul ti umno nga implementasion ti Sagip Saka Act tapno manayonan ti mapastrek dagiti mannalon.

Saan koman nga urayen ti gobierno nga ad-adda a bumassit pay dagiti mannalon tapno saan nga agdepender ti Pilipinas iti importasion iti taraon ket adda seguridad iti pagbiag ken kanen dagiti umili.