Kape ti imulada iti nangato a daga

Salaysay Ni: Danny Antalan

(Maudi a paset)

 

“Narigat ti panagbiagmi ditoy,” nakuna ni Benjamin Guzman, residente iti Licungan.  Awan koriente.  Awan internet.  Awan lugan. Dakkel a problemada ti mangibiahe iti produktoda nga ilakoda iti baba.

Kas iti produktoda a saba. Agarup 50 kilos ti maysa sako a saba nga isuonda nga ibaba agingga iti Palayeng. Aglu-ganda iti jeep ken agpleteda iti P90 (P180 no agsubli).  Mailakoda ti sangasako a saba iti P5 agingga 10 maysa a kilo agsipud ta tawaranto pay dagiti agangkat. Sumurok-kumurang P100 laeng ti mabagida.  Agkatnay la a paggatang iti bugguong, sabon a bareta ken nabanglo, asin ken betsin.

Kinuna ni Mang Benjamin a no mabalin la koma, mangawitda iti tallo a sako tapno dakdakkel met la ti makuartada.  Ngem di met kabaelan ti bagi ken pigsada nga isalog ti lakoda iti narigat a dalan.

Adda buyboy, laya ken kahoy nga ilaklakoda, ngem kas iti saba, ti kabaelan laeng ti bagida a bagkaten ti maisalogda.

 

KAPE KASAYAATAN A MAIMULA ITI LICUNGAN

 

Kinuna pay ti maysa nga agindeg a nasayaat koma no nalabon ti maapit iti pagay, ngem bassit met ta nakipet ti pagtalonanda iti bakras ti bantay, awan ti igatangda iti abono, pestisidio ken dadduma pay a kasapulanda iti talon, malaksid nga adayo ti paggatanganda kadagitoy.

Kinuna ni Apo Sam Katagkatan, maysa nga agriculturist ken kameng ti TKI, kape ti kasayaatan nga imula iti Licungan gapu iti klase ti dagana ken kangatona.

Kayat ti kape a maimula iti elebasion a 300 metro a kangato.  Bassit ti ibungana no nababbaba.  Maiyanatup la unay ti elebasion a 900 metro a kas iti Licungan.

Kinuna ni Apo Sam Katagkatan a tallo a kita ti kape, kas iti Arabica, Robusta ken ti barako ti mayat nga imula ditoy a lugar.  Ngem kasayaatan a maimula ti Arabica ta adu ti mabalin a paggapuan ti palakay ken adu ti maibungana.

Kasayaatan a maimula ti kape iti baet a tallo a metro.  Kalpasan ti tallo a tawen, mangrugin nga agsabong daytoy.  Iti uneg ti makabulan, dumakkelen ti bungana ket kalpasan ti dua a bulan, mabalinen nga apiten apaman a  lumabbagan ti luomna.

Iti uneg ti maysa a tawen, mamindua nga agapit iti kape.  Linawas nga apiten dagiti naluom a bunga.  Mabalin a maapit  ti agingga iti 10 a kilos iti maysa a puon iti maka-tawen.  No  sangagasut a puon ti mulam, siguradon a maka-apitka ti 1,000 a kilos a kape.

Tinawen nga agbunga ti kape, ngem masapul latta a mawaknitan ti ruot wenno lanut iti puonna.  Ken kangrunaan ti amin, masapul ti makunkuna a rejuvenation.  Di itulok a lumayog dagiti pinuon ti kape ta narigat ti agapit.  Bumassit pay ti maapit.  Kasa-pulan ngarud a mapalaspasan tapno rumukbos ken sumulbod dagiti baro a sangana.

Mainaig met iti panaglakuan, kinuna ni Apo Katagkatan a saan a problema ti marketing ta dakkel ti kasapulan iti international market, nangruna no umadun dagiti nagmula ken aglako iti kape.  Agay-ayam iti iti P150- P250 tunggal kilo iti agdama.

No adda mula a 200 a kapuon a kape ti maysa a pamilia, umabot iti P30,000 ti ganansiana.  Nalag-an pay nga awiten nga ilako iti baba.  No ad-adu ti mula, dakdakkel ti ganansia.

Ala, bareng agballigi ngarud daytoy a programa, tapno mapunas metten ti madi  nga imahe ti Barangay Licungan ti ili a Sugpon.#