sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Kasanon ti pamilia dagiti biktima?

TAWEN 1993. Naragsak ni Eileen ken ti gayyemna a ni Allan iti inda panagbasa. Kayatda a naranganto ti masakbayanda. Iti kasta, addanto nakananama a biagda. Iti UP Los Baños, masirsirmatada ti balligi.

Iti maysa a proyekto ni Eileen iti pagadalanda, ininterbiuna ti ama ti ili ti Calauan, Laguna, ni Mayor Antonio Sanchez. Iti dina ninamnama, nakursonadaan ti mayor.

Bimmangon ti gartem ti mayor. Impamuspusanna ti panagsubli ni Eileen kenkuana. A napasamak met a kadua daytoy ti nobiona.

Napnuan gartem a nagur-uray iti maysa a rest house ti mayor. Segun iti imbaga dagiti taona, kaduadan ti balasang iti panagturongda iti yanna.

Kasla naalsem a salamagi ti panagkita ni Sanchez ken ni Eileen idi addan iti sanguananna ti balasang.

Pinabugbog nga immuna ti mayor ti lalaki idinto a linunesna a kasla sabong ti babai iti sanguanan a mismo ti boyprenna. Awan nagmamaayan ti pakaasi dagiti aggayyem. Ti lattan pannakaikutna iti dayag a pagal-alsemanna unay ti um-umkis iti isipna.

Ket ni Eileen, sinangsangitanna ti gasatma. Ti ammona, ditan ti pagpatinggaan ti pannakaidadanesna. Ngem impasa ti mayor kadagiti sumangkademonio met a badigardna. Nagsasarunoda met a nanglunes iti balasang.

Kalpasanna, kasla awan aniamanna a kinettelda ti biag dagiti agayan-ayat.

Isu a kasta la unayen ti ladingit ti pamilia da Eileen ken Allan. Kasla nagrissuod kadakuada ti sibubukel a lubong. Namnamaendan a maragpat dagiti annakda ti arapaapda iti biag. Ngem iti apagkirem, gapu iti ulpit ti tao, nadaleb dagiti arapaapda.

Ad-addan ti sakit ti nakem a nariknada idi maammuanda a maysa nga ama ti ili, ni Mayor Sanchez, ti utek iti nakaam-ames a krimen.

Nakarikna ti pamilia dagiti biktima iti aligagaw ken aliaw gapu ta nabileg a tao ti kalabanda. Baka mapagaramidanda iti dakes.

Ngem pinapigsada ti pakinakemda para kada Eileen ken Allan. Kayatda a maipaay ti hustisia kadagitoy.

Iti naunday a pannakabista ti kaso, ken adu a parikut a nasagsagang dagiti pamilia dagiti biktima, napalaus met laeng ti ragsakda idi yetnag ti pangukoman a guilty (nakabasol) dagiti akusado idi 1995.

Impetteng ni Sanchez a dina maaramid ti krimen ta maysa kano a nasingpet a tao. Relihioso. Kinapudnona, agparparintumeng kano nga agpapaaltar para iti debosionna. Adda pay imahen ni Santa Maria iti pagtaenganda. Ngarud, kasano koma kano a maaramidna ti maipabpabasol kenkuana?

Ngem iti kinapigsa dagiti ebidensia, saan a nagballigi ni Sanchez a nangballikog iti linteg. Nayetnag kenkuana ti maminpito a daras a reclusion perpetua. Ken imbilin pay ti korte a bayadanna iti riniwriw a pisos ti pamilia dagiti biktima.

Uray kaskasano, napalag-anan ti barukong ti pamilia dagiti biktima. Adda pay laeng linteg para kadagiti mailupitlupit!

ITA, kalpasan ti nasurok a dua dekada sipud daydi a nakaam-ames a krimen, nabara ti damag a mabalin a mawayawayaan ni dati a mayor Antonio Sanchez ken ti ag-11,000 pay a balud. Sagudayen kano daytoy ti R.A. 10592.

Iti nasao a linteg, no nagbalin a nasingpet (in good behavior) ti maysa a balud, mabalin a maited kenkuana ti parol wenno mawayawayaan. Mabalbaliwan a makompiut ti tawen a pannakadusana koma.

Iti akusado, napintas a damag kenkuana daytoy. Ngem kasano met iti pamilia dagiti biktima?

“Bimmangon manen ti napait a kalman,” kinuna dagitoy. “Aglalo ket agpapan kano kadagitoy, saan pay a naited ti akusado ti danios a napagpapatangan iti korte.

Ket ad-adda pay ti saem a mariknada. Daydi sugat a di pay napaglunit ti panawen, adtoy a kasla naradradan iti asin a napettakan pay iti sili.

Sobra a panangiladawan, mabalin a kunaen, Ngem dayta ti kinapudno. Iti pamilia a mangipatpateg, sabali manen daytoy a batibat iti biagda. Sabali manen a laban a sanguenda.

“Adda politika itoy a pasamak,” kinuna ni Mrs. Ma. Clara Sarmenta, ina ni Eileen. Kasano met ngamin, aya, ket ti abogado idi ni Sanchez a ni Salvador Panelo ket agdama ita nga Spokesperson ni Pangulong Duterte.

A dagus a sinungbatan ni Panelo. Nga awan pannakibiangna kadayta a banag. Maysa kano dayta kadagiti linteg a naaprubaran pay idi panawen ni dati a Pangulo Noynoy Aquino. Linteg a masapul a maipatungpal a mabenipisiaran ti umuna a bansada a dumanon iti 11,000 a balud a pakairamananen ni Sanchez.

Ngem ita pay laeng, agreklamon ti pamilia dagiti biktima. No pudno man nga in good behavior ni Sanchez iti unos ti agdua dekadana iti pagbaludan, saan latta a makaanay ti panawenna a nagtalinaed iti uneg tapno maikonsidera koma ti naganna kadagiti maikkan iti wayawaya.

A nupay mairaman dagiti panawen a mabisbista pay laeng ti kaso, agkurang latta, kas nakuna ti pamilia dagiti biktima, ken no pudno man a kasta (isu a kayatda a makita no kasano ti kompiutasion ti gobierno), adda pay laeng rumbeng nga ikarona.

Ta maminpito ngarud a reclusion perpetua ti dusana! No in good behavior ni Sanchez, adda pay ngarud mamin-innem a daras a masapul nga agbalin a kasta. Sa maysa, awan pay idi ti nasao a linteg idi napasamak ti krimen.

No koma presidential pardon ti mapasamak kenkuana, mabalin a maunas a maminpinsan kenkuana dayta dusana a 7 counts ti reclusion perpetua.

Ngem mismon a ni Dir. Gen Nicanor Faeldon ti Bureau of Corrections ti nagkuna nga adayo a maysa ni Sanchez iti maikkan iti wayawaya babaen ti nasao a linteg. Adu kano dagiti panaglabsing a naaramid ni Sanchez kabayatan ti kaaddana iti pagbaludan. Malagip nga idi 2006, natiliwan iti droga iti pagbaludan. Nasunotan dayta, aggatad iti milion a pisos, idi 2010. Mismo a nailemmeng dagiti maiparit nga agas iti imahen ni Birhen Sta. Maria nga adda iti kubolna. Sa idi 2015, napaneknekan nga addaan iti aircon ken nangingina nga aplayanses iti karselna.

Saan ngarud nga in good behavior!

Ngem agduadua ti pamilia dagiti biktima, aglalo ken ni Mrs. Illuminada Gomez nga ina ni Allan, itoy a nasao ti Bucor. Numona ta nasaon ni Sen. Ronald “Bato” dela Rosa a maikari iti maikadua a gundaway ni Sanchez.

Idinto nga impanguluan met da Sen. Franklin Drilon ken Sen. Tito Sotto ti maysa a resolusion a mangimbestiga iti desision a mangwayawaya ken ni Sanchez. Masapul kano a  maadal a nalaing tapno agbalin a patas ti linteg iti sapasap.

Itoy a pagteng a mabalin a mawayawayaan ni Sanchez, mailadawan a no kasta a nabileg ti tao, nalaka laeng a maikkan iti pabor kadagiti banag a mapagnumaran. Ngem dagiti babassit nga agdusdusa iti uneg ti pagbaludan nga awan met ti basolda, mayud-udida lattan.

Saan laeng a dayta, saan ngata a pamkuatan manen daytoy dagiti kriminal tapno mapapigsa ti pakinakemda nga agaramid iti maikaniwas?

Ta no utoben a naimbag, no gayam agsingsingpetka (uray ‘tay singpet-kiteb a kunada) kampay idi iti uneg, mabalin a maparuarkanto met laeng kadagiti masungad nga aldaw. Malaksid iti kinabayag pay ti pannagna ti kaso ditoy pagilian.

Kasanon no naumanton dagiti biktima (aglalo dagiti babassit) a mangilablaban iti hustisia gapu iti kinaawan ti bileg ken pirakda a makirinnupak iti husgado? Uray pay sawen nga adda libre nga abogado a maited kadakuada, aggastodanto met latta. Ken adu a taktak ti mapasamak.

Iti kaso da Eileen ken Allan, aglalo iti pamiliada, saan manen a masinunuo no pagpatinggaan ti labanda. Ngem ti ad-adda a kalabanda ita, dagiti agbangon nga aliaw ken aligagaw, saem ken ladingit iti lagip nga isangbay manen ti pannakariing ti napalabas.

Saan a basta lattan daytoy. Dakkel la ketdi a panagbalbaliw manen iti taray ti panagbiagda ‘ton nakaruaren ti nangiddep iti silaw ti arapaap dagiti annakda.

Isu a sakbay koma a maipakat dayta a linteg ken ni Sanchez, maadal a naimbag no rumbeng a mairaman isuna. Ikonsidera ti kinabantot ti naaramidna a basol a nangkedngan kenkuana ti korte a madusa iti maminpito a reclusion perpetua.