Kasasaad dagiti mangmangged a Pilipino

TINAWEN a maramrambakan tunggal Mayo 1 kas Labor Day wenno Aldaw dagiti Mangmangged a panangbigbig iti naindaklan nga akemda iti panagdur-as ti pagilian nangruna iti benneg ti ekonomia.

Maibilang dagiti mangmangged wenno trabahador kas duri wenno backbone ti gobierno, negosio ken pribado a sektor. No awan dagiti mangmangged ket maparalitiko a mamimpinsan ti panagtaray ti gobierno, komersio ken pribado a sektor iti pagilian.

Mabigbig ti human resources wenno dagiti trabahador kas kapatgan nga asset wenno kinabaknang ti pagilian ken dagiti kompania ti komersio. Ngem iti laksid ti tinawen a pannakaipadpadayaw iti akemda iti panagdur-as ti pagilian ken pribado a sektor, ket maik-ikkan kadi iti umno a supapak iti ipapaayda a serbisio iti gobierno ken kadagiti negosio? Ania ti pudno a kasasaad dagiti kaaduan a mangmangged a Pilipino? Umaw-awatda kadi kadagiti tumutop a sueldo ken benepisio? Addaanda kadi iti security of tenure kadagiti pagpapaayanda nga ahensia ti gobierno kas mayataday iti Civil Service Law wenno iti pribado a kompania kas sagudayen ti Labor Law.   

Maysa kadagiti agtultuloy a nadagsen a problema dagiti Pilipino a mangmangged ket ti pannakagundaway dagiti adu nga agpapaay kadagiti pribado a kompania a saan pay nga umaw-awat iti Minimum Wage and Salary kas sagudayen dagiti tinawen nga iyet-etnag ti Department of Labor and Employment. Adu dagiti mangmangged a nababbaba nga amang ngem iti Minimum Wage and Salary nangruna kadagiti pribado a kompania a manggungundaway kadagiti trabahadorda. Adu a mangmangged dagiti awanan iti benepisio iti Social Security System, Philippine Health Insurance, PAGIBIG contribution ken dadduma pay nga intuyang ti linteg a maipaay kadakuada tapno adda met pagsanggiranda inton agretiroda wenno adda dakes a mapasamak kadakuada. Adu dagiti mangmangged nga uray pay nabayagen nga agtartrabahoda ket saanda a ma-regular tapno maikkanda met koma kadagiti lehitimo a benepisio, gapu ti agtultuloy a contractualization nga agpabaroda iti kontrata iti las-ud iti innem a bulan.

Nagbalin a nabara nga isyu idi 2016 National and Local Elections ti pannakagibusen ti “endo” wenno “contractualization” kadagiti presidential candidates. Inkari idi agkamkampania pay laeng ni Presidente Rodrigo Duterte a no mangabak iti eleksion ket gibusanna ti “contractualization.” Ngem makaguduan iti terminona ket agtultuloy latta daytoy a sistema no man pay adda pammilinna ken ni Labor Secretary Silvestre Bello III a mangipasardeng ti contractualization, ket saan met a tungtungpalen dagiti adu a pribado a kompania.

Pagrason ni Secretary Bello nga adda dagiti klase ti trabaho a kasapulanna iti contractualization nangruna kadagiti seasonal jobs ta no maregular dagiti mangmangged ket malugi dagiti kompania. Impalgak ti Labor Secretary a kasapulan ti National Legislation wenno pannakaaramid ti linteg tapno magibusan ti contractualization.

Ngem mapaliiw a saan laeng a dagiti temporario a trabaho ti mairamraman iti contractualization, ngem adun a contractual workers dagiti agpapaay iti adu a tawen iti trabahoda, ngem saanda met a maregular. 

Adu pay dagiti kompania nga agiwaywayat iti contractualization ket kukua ti pamilia dagiti nabileg a politiko pakairamanan dagiti senador ken kongresista. Kasano ngarud a maikapasa ti Kongreso iti linteg a mangigibus ti contractualization no dagiti dadduma a senador ken kongresista nga agpanday iti linteg ket adda met nalimed nga interes a salsaluadanda.

Saan laeng a kadagiti pribado a kompania ti mangipapaay iti contractualization ken kinaawan ti security of tenure dagiti mangmangged ken trabahador, ngem uray pay mismo iti National Government ken dagiti lokal a gobierno. Nagadu dagiti agpapaay iti gobierno a contractual, casual ken job order ti “status of employment-da” gapu kadagiti nagduduma a rason kangrunaanna iti kinakurang ti pondo a maipaay kadagitoy a trabahador ti gobierno. Adu met dagiti saan a kualipikado nga awanan iti Civil Service Eligibility ngem naawatda gapu iti koneksion nangruna kadagiti local government units. Naawat dagitoy a mangmangged kadagiti lokal a gobierno kas “political accommodations” ta mabalin a nakatulongda iti kandidatura dagiti appointing authorities wenno adda nangirekomenda kadakuada nga opisial ti gobierno.

Uray no ipaspasingdayag ti agdama nga administrasion a dumurdur-as ti ekonomia ti Pilipinas, saan a mailibak ti agdadata a kinapudno nga adu dagiti mangmangged ti agbibiag iti kinapanglaw a kakaasi a mangiyan-anay kadagiti nababa a sueldoda para kadagiti inaldaw a kasapulan ti pamiliada.

No man pay adu a mangmangged ti exempted iti binayadanda a personal income tax gapu ta naikkan ti tax exemption dagiti agsusueldo iti nababbaba ngem P250,000 iti tinawen, ngem awan met laeng mamaayna dayta nga exemption gapu ta ngimmato met amin ti presio dagiti kangrunaan a magatgatang gapu ti naipangato a buis kas sagudayen ti Tax Reform for Inclusion and Accelaration Law nga ad-adda a nangpangato iti presio dagiti amin a produkto.

Agtultuloy met ti kinakirang dagiti nasayaat a pagtrabahuan wenno pagsapulan iti Pilipinas. Iti laksid dagiti nagadu a construction projects iti Pilipinas kas sagudayen ti Build, Build, Build Program ti gobierno, ket kontrobersial met ti umad-adu a bilang dagiti Chinese workers nga illegal nga agtatrabaho iti pagilian a mangrabsut ti gundaway dagiti Pilipino a mangmangged. Inaklonen ti DOLE ken Department of Foreign Affairs nga umad-adu iti bilang dagiti Chinese illegal workers, ngem agpangadua ni Presidente Duterte a mangipa-deport wenno mangpagawid kadakuada ta amangan no balsen met ti Chinese government dagiti Overseas Filipino Workers nga illegal nga agtatatrabaho iti China.

Saan a mailibak iti kinakurang dagiti nasayaat a pagtrabahuan iti Pilipinas a kangrunaan a gapu nga adu latta dagiti OFW a mapilitan a pumanaw iti pagilian tapno mapanda makigasanggasat iti ballasiw-taaw. Uray no nagballaagen ti DOLE ken DFA kadagiti OFW sadiay Libya nga agawiddan iti Pilipinas tapno saanda a mairamraman iti mapaspasamak a riribuk wenno civil war. Ngem adu kadagiti OFW ti saanda a kayat ti agawid iti Pilipinas gapu iti kaawan ti sangpetanda a trabaho. Kaykayatda ti agtalinaed sadiay Libya iti laksid ti peggad iti panagbiagda, ngem ti agawidda iti Pilipinas nga awanton ti trabahoda a pangbiagda iti pamiliada.

Ita a Labor Day, agmartia manen kadagiti kalsada dagiti grupo dagiti mangmangged tapno iyikkisda dagiti saning-i ken sentimientoda. Ngem ipangag ngata ti gobierno ken dagiti employer ti kaririknada? (Eden Alviar)