KASASAAD TI AGRIKULTURA ITI PILIPINAS

Komentario ni Eden A. Alviar

PIMAN ti biag dagiti mannalon kalpasan ti iduduprak ti napigsa a bagyo a Lawin iti Pilipinas nangruna iti Amianan ken Sentro a Luzon ta dumanonen iti nasurok a P10.2 billion ti pateg dagiti nadadael iti benneg ti agrikultura ken kaaduanna ket dagiti pagay a pamataudan iti kanen a bagas.

Dagiti mannalon iti Amianan a Luzon nangruna kadagiti taga-Cagayan ken Isabela ket saanda pay a nakabangon kalpasan ti iduduprak ni Bagyo Karen a nangdadael kadagiti mulada. Ngem dimmuprak manen ti narangranggas a Bagyo Lawis a nangiluges kadagiti nagrigrigatanda a mula. Sabali pay dagiti nadadael a taraken a lames ken dinguen.

Maibasar iti pakauna a report ti Department of Agriculture, dumanon iti 467,068 nga ektaria a namulaan a kataltalonan dagiti nadadael nga addaanto koma iti maapit a 244,224 metrika tonelada.

Dagiti kangrunaan a rehion a naapektaran ket Ilocos Region (Region 1), Cagayan Valley (Region 2), Central Luzon (Region 3), Calabarzon (Region 4A), Mimaropa (Region 4B), ken Bicol Region (Region 5). Dagitoy a lugar ket mabigbig nga agpatpataud iti pagay ken dadduma pay a produkto iti agrikultura.

Dagiti nadadael a pagay ket dumanonen iti P7.8 billion nga addaanto koma iti 219.323 metrika tonelada a produksion. Ti kalawa dagiti nadadael ket 404,752 nga ektaria, ken 249,157 nga ektaria dagiti mabalin nga addanto pay maapit. Ti met gatad dagiti nadadael a nateng ken dumanon iti P1.7 billion, ken nakapukaw iti produkto a 18,928 metrika tonelada. Naapektaran met dagiti 33,501 nga ektaria a namulaan, ken 5,843 nga ektaria a nateng dagiti mabalin a makarekobrento pay.

Dagiti nadadael a mula a mais ket dumanon iti P602 million ken nakapukaw iti 5,739 a metrika tonelada. Naapektaran dagiti 28,741 nga ektaria, ken 5,223 nga ektaria dagiti mabalin nga addanto pay maapit.

Dakkel met a pukaw iti piskaria a dumanon dagiti nadadael iti P85.8 million. Nasurok met a P6.6 million ti gatad dagiti naperdi a dinguen. Dumanon met iti nasurok a P2.3 million a cassava dagiti nadadael.

Iti iduduprak dagiti nagsaruno a Bagyo Karen ken Lawin ket nadagsen ti epektona kadagiti adda iti benneg ti agrikultura gapu ti pannakalugida. Dakes pay ti parnuayenna iti intero a pagilian ta maapektaran ti presio dagiti produkto iti agrikultura nangruna ti bagas a taraon dagiti kaaduan a Pilipino.

Mapagam-amkan ti panagkirang ti apit ken panagkurang ti supply ti bagas a mailako kadagiti umili iti sapasap a pagilian. Naipakadawyanen a solusion iti panagkurang ti supply iti bagas ket ti panangangkat manipud kadagiti pagilian a karruba ti Pilipinas iti South East Asia kas iti Thailand ken Vietnam. Malaksid kadagiti lehitimo nga importasion iti bagas, mapaspasamak pay dagiti technical rice smuggling kadagiti nagduduma a puerto iti pagilian babaen ti panagkukumplot dagiti rice smuggler ken dagiti agpapaay kadagiti maseknan nga ahensia ti gobierno kas ti National Food Authority ken Bureau of Customs a pakaidalanan dagiti dokumento ti importasion iti bagas.

Iti agdama, pinasingkedan ti NFA ti saan a panagkurang ti bagas iti Pilipinas. Agtultuloy ti panaglako ti NFA kadagiti bagas iti nalaklaka a presio ngem dagiti nalatak a brand ti commercial rice – iti presio a P27.00 para kadagiti regular ti pannakabayona, ken P32.00 met dagiti nabukbukel ti pannakabayona.

Maysa kadagiti annongen ti NFA ket ti pannakasaluad ti seguridad iti taraon, nangruna ti bagas, babaen ti panaggatangda kadagiti apit dagiti lokal a mannalon. Iti agdama, immandaren ni NFA Officer In Charge Tomas Escarez ti makabulan a panaggatang dagiti NFA field offices kadagiti irik a pinerdi ni Bagyo Karen ken Lawin sadiay Region 1, 2 ken 3 iti P11.00 – P17.00 kada kilo a presio a ninayonan ti gobierno, ken nayon a P.70 kada kilo nga insentibo

Ngem gapu ta nalaklaka a presio ti panaggatang ti NFA kadagiti pagay, ken narikrikut pay ti panaglako kadagiti bodega, kaaduan a mannalon ti mapan aglako kadagiti pribado a rice trader. Kaaduan nga apit ket gatangen dagiti private rice trader, ipanawda dagiti magatangda a bagas kadagiti probinsia nga ipan sadiay Metro Manila ken kabangibangna a probinsia. Maidulinda kadagiti dadakkel a bodega sadanto in-inut a mapabayo ken mailako iti nanginngina nga amang a presio kadagiti umili pakairamanan dagiti mannalon a nagmula. Adda dagiti panawen a napaspasamak ti artipisial a panagkurang iti bagas gapu iti hoarding wenno panagilemmeng dagiti mangtengtenngel iti rice cartel tapno madiktaranda ti nangato a presio.

No kumirang ti lako a bagas ken ngumina ti presio, rumikut ti kasasaad dagiti kaaduan a Pilipino nangruna kadagiti napanglaw a kaaduanna ket dagiti mannalon. Nagrigaten ti kasasaad dagiti mannalon ta isuda ti kangrunaan nga agpatpataud kadagiti taraon ngem isuda met ti makurkurangan iti makan.

Nagsayaat koma no maikkan ti agrikultura ti naan-anay nga atension iti administrasion ni Presidente Rodrigo Duterte ket mapasubli ti regta dagiti mannalon nga agmula ti pagay kas kadagiti tawen iti nagbaetan ti 1977 – 1981 a nagbalin ti Pilipinas a maysa kadagiti rice exporter a pagilian. Kadagita a tiempo a raraemen ken ap-apalan dagiti taga-sabali a pagilian ti teknolohia ken wagas dagiti moderno a mannalon a Pilipino. Nagadu a ganggannaet dagiti immay nagadal ken nagsanay ditoy pagilian kadagiti kurso iti Agriculture, Fishery, Animal Husbandry ken Veterinary Medicine. Adu dagiti sigud a foreign students ti nagbalinen a sientista kadagiti bukodda a pagilian, isuda dagiti nagadal sadiay University of the Philippines Los Baños, International Rice Research Institute, Araneta University ken dadduma pay a mabigbig a pagadalan iti pagilian.

Agrikultura ti kadakkelan a sektor iti ekonomia iti Pilipinas, ngem mabaybay-an daytoy a benneg. Bumasbassit dagiti agtutubo nga aginteres iti agrikultura no maikompara kadagiti sabali a propesion. Bumasbassit ti bilang dagiti estudiante a Pilipino nga agadal kadagiti kurso nga adda pakainaiganna iti agrikultura. Kaaduan kadagiti ubbing ken agtutubo ket tagibassiten ken tagidagsenenda dagiti kurso mainaig iti panagtalon ket kaykayatda nga amang dagiti kurso a naisangrat para kadagiti white collar job ta nanamnam-ay ken ad-adu dagiti masapulanda.

Pakakitaan dayta ti panaglaladuten daytoy a sektor ket no saan a mapengdan, dumtengto ti tiempo a matay dagiti lokal nga industria iti panagpataud kadagiti maipauneg a taraon nangruna no mapalubusanton ti nawaya nga importasion dagiti produkto ti agrikultura nga awanan ti buis wenno taripa kas resulta ti free trade agreement kadagiti sabali a pagilian.

No mamulaan laeng aregular dagiti nakalawlawa nga aglalaeg a kataltalonan iti Pilipinas babaen ti naan-anay a suporta ti gobierno iti benneg ti puonan, padanum, teknolohia ken post-harvest facilities ket umadu dagiti ubbing ken agtutubo nga aginteres iti panagtalon ket daytoy ti mangpatalged iti seguridad ti taraon para iti pagilian a saanton a problema ti nangina a taraon.

Panagtalon ti kaaduan a pagsapulan ken pagbiagan dagiti Pilipino. Ngem mabaybay-an met dagiti kasapulan dagiti mannalon imbes nga isuda koma ti maikkan ti prioridad a matulongan tapno no dumur-as ti agrikultura, agprogreso met ti sibubukel nga ekonoma ti Pilipinas.#