Kasla ay-ayam iti kompiuter, level up?

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

Agrakrakayan ti lengguahe ni Ilokano. Adun ti naisurat maipapan itoy. Kasta metten kadaytoy a kolum. Nagduduma a kapanunotan ken suhestion. Agraman dagiti diskusion ken nagduduma a panagadal ken presentasion. Nasalimuot kadakami a biang. Iti sabali a bangir wenno anggulo, adda met dagiti saan a simmampitaw iti saritaan wenno nagpaliiw laeng. Wenno saanda nga interesado?

Iti daytoy a sinurat, iparangtayo laeng ti sabali pay a rupa daytoy a saritaan a nasagangtayo itay laeng nabiit.

Saritaan dagiti agtutubo. Rumbeng nga iparang amin nga anggulo ket makaammon ti tao a manghusga no rumbeng wenno saan. Ta mismo a biangmi ket dimi maikeddeng no ania ti inkam pagtaktakderan.

Adun a sakripisio ken panangikanawa dagiti cultural workers tapno matiped no di man malapdan ti panagrakaya ti nakaisigudan a talugading ken kinabaknang ti puli, nangruna la unay ti bukod a pagsasao ÔÇô ti Ilokano (Iluko, Iloko, Ilocano, Samtoy).

Iti laksid itoy, mapaliiw latta ti saan a maguped nga irarangpaya ti panagbalbaliw. Saan a malapdan. Ania kadi ti pudpudno a makagapu?

No maminsan, sapsapulek met ti posible a sungbat. Ngem kas karina aya, a masapulan ti kaipapanan ti komplikado a banag?

Ti kayatko a sawen, wen, nalaka laeng a sawen ti panagtitinnulong a panangpreserba iti bukod a sao. Naruayen dayta a suhestion wenno singasing a masurot. Nagduduma a singasing.

Ti laeng rigatna, inton dumteng ti gundaway nga itatakder koma ti ingpen, saan met la a masurot ti balikas a nagtaud iti ngiwat wenno ti pinutar ti ngiwat ta maiduma met ti aramid. Saan a maaramid no ania daydiay naibaga, naisawang nga aramiden wenno kangrunaan a motibo dagiti cultural workers.

No maminsan, bay-an lattan a bunga ti panagbalbaliw ti panawen? Ta amin met, wenno dagiti kangrunaan a lengguahe ket nakaeksperiensa iti arigengen ti panagbalbaliw. Saan kanon a maitutop ti panawen idi ken ita. Adda  panagbalbaliw ti amin ket saan a nailaksid ti lengguahe.

Agpayso kadi daytoy?

Kas iti napaliiwtayo a tungtongan ti grupo dagiti agtutubo iti naminsan nga intay panagpagnapagna iti mall. Ti panawen ita, ket maiduma kano iti panawen da apong wenno amang ken inang. Ti panawen ita ket sabali idi kalman. Ti panawen ti makinilia ket nabayagen a naginana wenno limmabas. Panawen kano ti kompiuter itan, ket maisurot met dagiti sao a ma-level up.

Iti ababa a pannao, maisurot met nga agbalbaliw. Ta adda kano ketdin saan nga agbalbaliw? Agbalbaliw kano ti amin.

Ket saan a mailaksid ditoy ti nariingan a sao wenno lengguahe. Agbaliw daytoy a kas maiyataday iti agdama a panawen.

Huh? Pudno kadi daytoy? Pinagtayyekna la ket ngarud ti bukelbukel dagiti mata.

Kas agpalpaliiw iti taray ti pasamak, ala wen, saan nga awanen ti puntosda; ken karbenganda a mangibaga kadayta ta mapalpaliiw la ket ngarud. Saan a maliklikan ti┬á panagdur-as ti lengguahe – no maibilang daytoy a panagdur-as a saan ket a panagrupsa. Saan a maliklikan ti itataud dagiti kabarbaro a termino a pinaruay ti panagtitipkel ti dua wenno ad-adu pay a lengguahe. Ta bunga ngarud daytoy ti panagdakiwas ti tao; natural nga agbalbaliw met iti nakaisugadanna. No di man malaokan ti nakaisigudanna a sao iti sao iti agdama a yanna. Agbaliw. Sumurot iti panawen wenno taray ti panawen.

Awan idi ti Taglish, Iloklish ken dadduma pay a kombinasion ti dua wenno ad-adu pay a pagsasao. Ngem iti panagtulid ti panawen, tumpuar met dagiti kabarkabaro a balikas a mangbaliw iti nakaisigudan. Tumpuar dagiti kabarbaro a termino a kas maiyataday iti panawen.

Mabalin a daytoy ti punto ti bunggoy dagiti agtutubo a nasagangko.

No pudno man daytoy, saanen a maigawid ti panagbalbaliw. Laeng ta saan koma nga awanen ti bileg ti nariingan a sao.

Saan nga awanen ti panangipateg itoy. Ta asinoman a dina ammo a taliawen ti naggapuanna, saan a makadanon iti papananna.

Kadagiti cultural workers ken asinoman a mangipatpateg iti bukodna a dila, kasapulan la ketdi ti naregregget ken naregregta a kampania kontra iti nasaknap a pannaka-level up. Kasapulan a ma-upgrade dagiti iwaywayat a pammakired ken pammatibker. Ta nagtinnagton a nagkas-ang no dumteng ti punto a dakdakkelton ti ilgat a sanggaen wenno lapdan.#