Kiddaw iti kaaldawan ti eleksion

NAINDAKLAN nga aldaw, Mayo 13, 2019, para kadagiti amin a Pilipino nangruna dagiti rehistrado a botante ta ita nga eleksion a kedngan ken kawesan iti turay dagiti kandidato.

Napateg unay ti resulta ti eleksion ta iturongna ti pagilian iti masakbayan uray kalpasanto ti tallo a tawen a panaggibus ti termino dagiti lokal nga opisial ken kongresista ta mabutosan dagiti senador nga innem a tawen ti kapaut ti panagtakemda.

Nainsiriban nga aramaten koma dagiti botante ti kalinteganda nga agbotos wenno right of suffrage kas naisangsangayan a gundaway a mangisaad iti akem dagiti kandidato nga addaan iti naan-anay a kabaelan, nadalus nga integridad ken napudno a tarigagay nga agserbi iti pagilian.

Adun nga eleksion ti naglabas a nasayang ta saan a nakapili dagiti umili kadagiti opisial ti pagilian a napudno ti panggepna nga agserbi. Saan koman a paallilaw dagiti botante kadagiti adu a kari ken pamalbalatong dagiti kandidato. Saanda koma a papurar iti sileng ti pirak wenno kuarta dagiti aggatgatang iti botos. Saanda koma nga isukat ti prinsipioda wenno ilako ti dayawda gapu iti maawatda a kuarta wenno material a banag nga iwarwaras dagiti kandidato ken pasurotda ta dagitoy ket apagapaman laeng no maidilig iti kaibatoganda a nasayaat a serbisio iti las-ud ti tallo wenno innem a tawen a termino dagiti mabutosan nga opisial ti gobierno.

Mapaliiw nga iti agdama ken kadagiti naud-udi nga eleksion iti pagilian a maus-usaren ti poll automation wenno computerized election a saanen wenno narigat unayen a masuitik ti panagbilang ti botos gapu ta “sealed and tampered free” dagiti vote counting machines, ket nagbaliw ti taktika ken estratehia dagiti sigurista ken suitik a kandidato babaen ti nainsaknapan a panaggatangan iti botos wenno panangpasuksok kadagiti botante. Mawarasan iti kuarta dagiti nagadu a sinan-watchers iti kada barangay. Sabali pay dagiti alikamen ken dadduma a material a banag a maibumbunong kadagiti intresado a botante. Mailabsing man iti Omnibus Election Code dagitoy nga aramid. Ngem awan met ti mayat nga agdarum ken agtestigo. Nagbalinen daytoy a realidad iti politika iti Pilipinas a no saan a malapdan ket kumarkaro agingga nga agsaknap ken awatenton dagiti Pilipino daytoy a dadael a kultura iti politika. No kasta ti agtultuloy a mapasamak, anianto pay ti serbi ti eleksion ken pagbanagan ti gobierno ti pagilian?

Kritikal daytoy nga eleksion ta sumangsango ti Pilipinas kadagiti nadagsen a nailian a problema. Kasapulan ti independiente a Senado a saan a pariendaan iti agdama nga administrasion. Iti agdama, ti laengen Senado ti saan a makontrol ti administrasion ket agtaltalinaed ti “check and balance” iti gobierno ken maliklikan dagiti panagabuso iti turay.

Kasapulan ti independiente a Senado a mangrepaso kadagiti adu nga international a katulagan a serserkan ni Presidente Rodrigo Duterte nangruna iti China tapno mapatalgedan no dagitoy a katulagan wenno kontrata ket pabor wenno makaited ti pagsayaatan wenno pagdaksan iti interes dagiti kaaduan a Pilipino.

Iti wagas ti eleksion iti Pilipinas, imandar dagiti lokal a politiko ti straight voting manipud kadagiti nasional a kandidato agpababa ket adu latta dagiti mabayadan wenno mapasuksokan a botante ti agtungpal iti kasta a sistema. Pagangayanna, mairaman a maitandudo uray dagiti kandidato nga awan koma ti karbenganna nga agbalin nga opisial iti gobierno.  

Itukit koma iti nakem dagiti botante a dagiti partido ken kandidato nga aggatang iti botos wenno agpasuksok ket sigurado nga agabrotdanto kadagiti dakkel a gastosda babaen ti panagkupit iti pondo ti gobierno a nagtaud iti buis dagiti umili. Dagiti mangabak a partido ken kandidato babaen ti panaggatang iti botos ket awan ti bigbigenda nga utang a naimbag a nakem kadagiti Pilipino ta kayariganna a ginatangda ti turayda ket saanda nga obligado a supapakan iti napudno a serbisio dagiti umili.

Pilien koma a nasayaat dagiti botante dagiti butosanda manipud kadagiti kandidato a para senador agpababa kadagiti kameng ti sangguniang bayan ken panlunsod ta dagiti mangabak a kandidato ket isudanto ti mangiturong ti rienda ti gobierno iti adu a tawen. No agbiddut dagiti botante kadagiti butosanda, sayang ti panawen ken dagiti adu a pondo ti gobierno a gastosen wenno ibulsanto laeng dagiti rinuker a politiko.

 Nakalkaldaang a no ti resulta ti surbey iti pagbasaran kadagiti tumtumpaw a kandidato a para senador ket dagiti politiko a napiltakanen ti integridadda ken mapagduduaan ti kabaelan ken tarigagayda nga agserbi iti pagilian. Adda dagiti kandidato a nainaig kadagiti kurapsion, ken nangidurduron ti kultura ti pammapatay ken dadduma pay a kinadakes iti pagilian.

Saan koma a paimpluensiaan dagiti botante kadagiti resulta dagitoy surbey ta saanda nga nga iyanninaaw ti kananakem dagiti adu nga umili. Saanda koma a paallukoy iti panangiyendorso dagiti nabileg a politiko ta dagitoy ket addaanda iti bukod nga interes tapno umuneg, agsaknap ken tumibker pay ti ramutda iti gobierno.

Napintas a pagpampanunotan dagiti botante ti pastoral letter nga impaulog ni sigud a Presidente ti Catholic Bishops’ Conference of the Philippines, ni Dagupan-Lingayen Archbishop Socrates Villegas a nangballaaganna kadagiti botante nga arisitenda dagiti kandidato a makikanunong iti kurapsion, pammapatay ken dadduma a kinadakes. Al-allukoyenna dagiti botante nga iwalinda dagiti kandidato nga instrumento dagiti “Innem a K” wenno Kurapsion (Corruption), Kamatayan (Death), Kabastosan (Vulgarity), Kahirapan (Poverty), Kasarinlan (Independence), ken Kasinungalingan (Lies) a karaman kadagiti nadagsen a parikut ti Pilipinas iti agdama a panawen.

Sapay koma ta inton bigat ket umapay ti bileg ti Espiritu Santo kadagiti botante tapno pilienda dagiti kasayaatan a kandidato. Makiddaw kadagiti botante nga amirisen ken pilienda dagiti kandidato a “maka-Dios, maka-bayan, maka-tao ken maka-kalikasan.”