Kinaulpit ni Bagyo Usman

Photo credit: Bicol flooding caused by TD Usman. (photo by Office of Civil Defense)

ANIA ti narangranggas dagiti napigsa a bagyo a mangisangsangbay kadagiti adu a didigra ken trahedia, wenno dagiti tattao nga agtultuloy ti panangidadanesda iti aglawlaw ken nakaparsuaan?

Iti panaggibus ti 2018, nasagrap ti Pilipinas ti epekto ti Climate Change wenno Global Warming gapu iti iduduprak ni Bagyo Usman a nangibati iti didigra ken trahedia. Panawen ti Paskua ken sakbay ti panangsarabo iti 2019 ket simmangbay iti Southern Luzon ken Eastern Visayas ni Bagyo Usman a nangipaay iti napigsa a tudo, layus ken adu a panagreggaay a nangkettel iti nasurok a 85 a biag dagiti tattao ken nakadadaelan dagiti billion ti balorna a mula ken sanikua.

Iti ilalasat ni Bagyo Usman sadiay Bicol Region, ginubuayna ti napigsa ken napaut a tudo a nagpalukneng iti daga a gapu ti nakaro a panagreggaay kadagiti nagduduma nga ili sadiay Albay ken Camarines Sur. Nasurok a 50 dagiti narekobre a nagaburan a bangkay gapu iti adu a panagreggaay ti daga kadagiti ili sadiay Camarines Sur: Sagñay, Lagonoy, Baao, Buhi, Goa, Tinambac, Garchitorena, Lupi, ken Caramoan.

Iti laksid ti ballaag ti Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) ken National Disaster Risk Reduction Management Council (NDRRMC) a panagannad dagiti tattao iti isasangbay ni Bagyo Usman, saan nga impagarup dagiti lokal nga RRMC a nakaro a trahedia ti parnuayen ti dakes a panawen. Simmanglad ni Bagyo Usman sadiay paset ti Pacific Ocean iti Guiuan, Eastern Samar, ti ili nga immuna a simrekan ti karungsotan a bagyo a dimmuprak iti Pilipinas iti moderno a panawen, ni Bagyo Yolanda idi Nobiembre 8, 2013.

Iti sango ti trahedia a ginubuay ni Bagyo Usman, ipalagipna ti kinaulpit nga isangbay dagiti napigsa a bagyo a tinawen a mapaspasamak iti Pilipinas. Kadawyanen a nasurok a 20 a bagyo dagiti sumangsangbay iti Pilipinas iti tinawen ta naisaad ti pagilian iti abay ti Pacific Ocean a pakain-inawan dagiti adu a bagyo.

Manipud pay idi un-unana a panawen ket nasanayen dagiti Pilipino nangruna dagiti agindeg iti naam-Amianan a paset ti Pilipinas kadagiti bagyo ken layus. Ngem nakaskasdaaw ta kadagiti naud-udi a tawen ket uray dagiti akin-Abagatan a paset ti pagilian ket daldalapusenen dagiti bagyo ken layus, kas sadiay Southern Visayas ken Mindanao a sigud a saan nga aglaklak-am iti dakes a panawen.

Kadagiti nagkauna a tiempo, sa laeng agbagyo iti Pilipinas no panawen a matutudo. Ngem itan, awanen ti pilpilienna a tiempo. Nagbalinen nga abnormal ti panawen ken nakapigpigsa ken nakarangranggas dagiti bagyo kas ipaneknek ti kinaulpit ni Bagyo Yolanda, ken kaudian ni Bagyo Usman.

Dagitoy a bagyo ipalagipna ti pagayatan ti Dios a panangipateg dagiti tattao iti nakaparsuaan ken ti lubong nga intalekna nga aywanan ken pagnaedanda ta nagbalinen a naagum ken naranggas dagiti adu a tattao. Nagbalinen nga awan ti pannakapnek dagiti adu a tattao iti sanikua ken kinabaknang a tapno mapaadda ken umadu pay dagiti kinabaknangda ket dadaelenda ti aglawlaw ken nakaparsuaan.

Dagiti bagyo iriingna ti tarigagay ken awag ni Papa Francisco kas naipalaon iti Papal Encyclical a Laudato Si (Praise you, Lord) kadagiti tattao iti sangalubongan nga ipateg ken saluadan ti aglawlaw ken nakaparsuaan ta kumarkaron ti epekto ti Climate Change ken Global Warming. Agtultuloy ti panangdadael dagiti tattao iti aglawlaw ken nakaparsuaan, nangruna ti panangsabidongda iti angin. Saan nga agressat ti panagusar kadagiti makina ken planta ngaagaramat kadagiti fuel a mangsabidong iti angin a mangpaingpis iti O Zone layer a nangpakaro ti pudot ti darang ti init a gapu ti itataud dagiti bagyo.

Uray idi pinasangbay dagiti Pilipino ti 2019, impaneknek manen dagiti dadduma ti kinasukirda iti panangsabidongda iti angin babaen ti panagsindida kadagiti paputok ken fireworks. Iti inaldaw a panagbiag dagiti Pilipino nangruna kadagiti probinsia ken away, nagbalinen a kadawyan ti panagpuor kadagiti basura, nagrugitan ken dagiti banag a saanda kasapulan. No man pay addan Clean Air Act a mangipawil ken mangdusa ti panagpuor, saan met a maipakpakat daytoy a linteg kas ipaneknek ti nainsaknapan a panagpuor dagiti tattao kadagiti paraangan ken kataltalonan. Saan a maamiris dagiti tattao a kalaksidan ti dakes nga ipaay dagiti asuk iti salun-at, ket mainayon a mangsabidong iti angin nga agpataud iti Climate Change wenno Global Warming.

Saanto a malipatan dagiti taga-Northern Luzon ti kinarungsot ni Bagyo Ompong ken Rosita itay 2018 ta adu a biag dagiti nakettel ken billion ti balorna dagiti sanikua ken mula a nadadael. Ngem anian a naglaka a nalipatanda a ti gapu dagiti napigsa a bagyo ket ti pannakadadael ti nakaparsuaan, ket mismo nga isuda ket makikaykaysa iti panangdadael iti aglawlaw babaen ti panangsabidongda iti angin, panagpukan kadagiti kayo ken irresponsible a panagibelleng kadagiti basura.