Kiniing (Maikadua a paset)

(Basaen ti umuna a paset)

SUTIL a talaga dayta a Bernalyn! Kunana ketdin nga inggarikgik, nga ammok kano nga istimaren ti dadael ti aniaman a lugan, ngem diak met ammo nga istimaren ti dadael ti pusok. Kanayon a dayta ti kantiawna kaniak. Napasig ken nawaya nga agisawang iti kayatna nga ibaga, nadekket sipud pay iti panagubingmi. Sabado ita, ket kagapgapuna iti firing range dita Marcos Highway iti ili ti Tuba. Gun enthusiast ken kameng ti Baguio Gun Owners Club, gunglo a mangidardarirag iti kinaresponsable amin nga agiggem ken agtagikua iti lisensiado a paltog.

Saanak a bato wenno darat a di makaangot iti ginelgel a baraniw. Seniales ti nalawag a kinaadda iti intesion a mangriing ti agur-urok a rikna. Ngem diak tutopan. Ammok nga agparparikna laeng. Siwawaya latta a mangipasimudaag ti riknana, a dayta ket naibudi iti kababalinna. Liberal minded, kunak koma, ngem dina met aramiden dayta iti sabali. Siak met laeng. Dayta ti napaliiwko kenkuana. Kunata lattan, nga adda espesial a riknana kaniak, a natural nga inna ipasayag wenno iparikna. Sabali ti panawen itan iti panawen da apong.

Di umno, a ti babai ti umuna a mangiyebkas iti ayat, lalona kadagiti konserbatibo ngem maawatan daytan dagiti panunot nga addan iti ‘kabarbaro-nga eskuelaan’ wenno nawaya a kapanunotan. Ni Bernalyn ket maibilang a limmaksid iti ‘daan nga eskuelaan’ wenno old school.

No saan a maitutop, di rumbeng nga aramiden. Ti pananggundaway ti sabali ket maysa kadagiti kangrunaan a pammagbaga dagiti dadakkelmi a dimi ar-aramiden nga agkakabsat. Linteg ti saoda. Ti tagipatgen ti pamiliami wenno family values ket kangrunaan a maikkan iti importansia. Ta no ania kano ti inaramidmo iti padam a tao, kastanto met ti maaramid kenka.

Ken nalaka, aya, nga isuro ti pitik ti puso ket indipendiente met iti panunot ken nakem.

Kuna pay ni Bernalyn, no dinadael kano ti ayat ti pusok ket saanen a maistimar pay, panawen kanon tapno sukatan iti kabarbaro nga ayat tapno makapagbiahe ti pusok iti nasimbeng a dana ti biag. Imulagatko laeng dagiti matak ket makitak ti nabayagen nga agur-uray.

Lokaloka! Dina pay ibaga nga isuna ti agur-uray. Kapampanawna laeng iti talier, nga awan met iti immayna impaistimar no di laeng umay makitsika.

“Agpaspasirpat! Bukel ti mais iti umasideg iti kawitan. Ngem diak irekomenda a tuktokem, Ed, uray katkatawaannaka, di maiparbeng dayta, anak!” Nakairuaman ni Tata Dolfo a daytan iti panangawagna kaniak. “Ammok a nasaayaat unay iti panagpadakkel dagiti dadakkelmo kenka. Isu a dimo dadaelen dayta a tagipatgen. Tungpalem dagiti dadakkelmo ta iti masanguanan agbalinka met a kas kadakuada. Wen, napintas ni Bernalyn, nasayaat a trabaho iti gobierno, ken baknang ta adda manen kabarbaro a luganna, ngem saan a dagita ti pagrukudan iti napudno nga ayat.”

Ni Tata Dolfo, ti kalakayan kadagiti tallo a mekaniko iti shop ken isu pay iti makaammo nga agturno ta pinagadal ni papang iti machine shop idta TESDA tapno makatulong kano iti pamiliana. Dedikado ken nagaget iti trabaho. Talken ni papang. Agsueldo met ti umno, isu a nakapaadal iti dua a babbai a nurse ken agtrabahodan sadiay abroad. Ti inaunaan a lalaki ket graduado iti information technology ken agtrabaho sadiay Belgium. Maymaysa laengen ti pagad-adalenna, ti buridek a babai a maikatlon a tawen iti elementary education. Ditoy shop nga immuna a nagtrabaho, nagkapamilia, nakapaadal iti annak, isu a ditoyna kanon shop nga aglakay ken matay. No sadino kano a nagtubo ken nagrukbos, ditoynan agingga angesna ket aggibus.

Pudno ti mapalpaliiw ni Tata Dolfo. Agpaspasirpat ni Bernalyn. Maymaysa nga eskuelaan iti nagadalanmi iti elementaria, sekundaria ken kolehio ngem agsupadi iti kurso, BS in Accountancy kenkuana idinto ta Mechanical Engineering kaniak. Agkabarangayankami ngem agsabali a purok. Iti Triangle Engineer’s Hill kaniak idinto ta iti Lower Engineer’s Hill wenno mas papolar nga awag ket Consit kaniana, maysa laeng nga agdan iti baet. Sipud pay idi agtutubokami, madmadlawkon iti espesial a trato ni Bernalyn kaniak ngem diak inkaskaso ta pulos nga awan iti tumakder a dutdotko kenkuana. Nainggayyeman laeng iti mariknak; kas panangrespeto, diak maibaga dayta kenkuana tapno aggibusen iti panagpaspasirpatna. Naasideg dagiti dadakkelna kadagiti dadakkelko idi, ngem itan agnaeden iti US dagiti dadakkelna.

Ngem kas itay kunadan, narigrigat iti mangnamnama nga agibunga iti pannakapaay. Ta masansan a dayta a pannakapaay ket agtinnag a nakalidliday.

Simmeksek iti panunotko ni Germaine. Timpuar ti isem kadagiti bibig ken diak nagawidan a limmawag dagiti paniningkitek. Adda nasutil nga essem a marikriknak.

No ngata agpasiarak manen sadiay Kibungan no bigat?

Diak ammo, diak a maawatan daytoy bagik, no ania ti nangiduron kaniak a napan sadiay Kibungan. Tapno makaramanak manen iti kiniing? Ken diak ammo, diak a maawatan, no apay a nakaragragsakak a makisarsarita ken ni Germaine.

Iti masansan a panagpasiarko, diak maawatan ‘toy bagik, ket naibagak ti marikriknak kenkuana, a nainlabak kenkuana. Ngem kinatawaannak laeng. Saan a daydiay katawa a manglais, wenno katawa iti adda pakaragsakan, no di ket katawa iti pannakangngeg iti banag a saan nga ordinario, ta madlaw iti kinarimat dagiti matana ken siwawaya dagiti bibigna a mangiladawan iti mailimlimed a kinaragsak.

 “UMAYKA ketdin!” Aw-awisennak ni Engr. Denver Palacsa iti maysa a pasken, iti maysa a malem. Immay ditoy balaymi. Pabunar kano ti kasinsinna ta nakapasa iti Licensure Examination for Teachers. Asideg met laeng kano ti balay a papananmi ta iti laeng West Middle Quirino Hill. “Sigurado a maramanam ita ti kiniing! Adda pay tapuy!”

No ti nadekket a gayyem ti agawis, di mapagkedkedan, ken posible pay nga isu ti agbalin a ‘boss’ no matuloy ti pangpanggepen a proyekto ti pagtrabahuanna a hydroelectric company a mangipatakder iti run-of-river hydroelectric system sadiay Kibungan. Ken maysa, pinagkataynak manen iti kunana a kiniing ken tapuy.

Diak ammo no apay a tagiimasek ti kiniing. Mabalin, nga iti bukod a panagraman ti makagapu. Wenno gapu ti essem iti kinaeksotikona a taraon, nga awan a pulos iti pakasarakan a menu kadagiti restaurant wenno carinderia iti Baguio.

Dagiti ginatangko idi a kiniing ken ni Germaine, magustuan da papang ken mamang ken dua a babbai nga adingko. Nangisagpawda pay iti pinakbet ken balatong. Kuna pay ketdi ni papang, a yad-adok iti gumatang ta padasen kano nga iluto iti resipi nga smoky adobo wenno smoky pork kaldereta.

Ngem naklaatak idi nakasangpet kami iti Quirino Hill. Diak ninamnama. Ti agpabunar wenno agpasken ket ni Germaine!

Nakaragragsak ni mommyna a nagkuna: “Ayna, nasayaat ta addaka! Apay, a dimo inimbitaran ni Engr. Ed San Diego, kunkunak man ken Germaine, ngem diak man ammo ta agisem-isem met laeng.”

Simmengngat ni Engineer Palacsa: “Aguraykayoman, Anti, Germaine, am-ammoyo gayam ni Ed!”

“Wen, man! Kanayon nga agpasiar idiay Kibungan. Ngem ditoy balay iti Quirino Hill, dina ammo ta dimi imbagbaga.”

“Kanayon agpasiar idiay Kibungan, kunayo, Anti? Is-isuna?”

“Wen. Umay mangan iti kiniing. Tagiimasenna.”

Umis-isem a nangperreng ken ni Germaine, sana imbaliw dagiti matana kaniak, a kasla adda ut-utobenna. Pagammuan, nagkudkod iti tuktokna a nagellek, sana kinuna: “Panawenen nga agsapulka iti katakunaynaymo iti agnanayon, Ed, sangkabalakadko, ngem ti met gayam kapintasan a first cousin-ko ti napilim!”

Tinaldiapak ni Germaine. Naglibbi, ngem saan a nakalibas dagiti limmawag a matana. Iti panagdumogna, ken iti saanna a panangsungbat iti kuna ni Denver, ti nangipaay iti naidumduma a salibukag a mariknak.

“Saanak a makibiang no ania ti marikrikna tunggal maysa kadakayo. Paborak kenka, ngem, Ed, dimo koma pagay-ayaman ti kasinsinko. Sigurado la ketdi nga agboksingta no aramidem! Sigurado dayta!” Ket naggarakgak a nangarakop kaniak.

“Diak managay-ayam iti ayat. Idatonko laeng ‘toy ayat iti kapkapnekak a babai. Ti arapaapko a katakunaynay tungpal biag. Nana Merced, Denver, ikarik kadakayo, no awaten ni Germaine ti ayatko, isu daytan ti aw-awaganda iti ayat nga agnanayon. Forever!”

“Dina pay napadasan iti naikirelasion ni Germaine, ta intuonna ti panawenna iti panagiskuelana.” Kuna met ni Nana Merced. “Ngem no agkinnaawatankayo, Engineer Ed, dimi pakibiangan no aniaman iti marikriknayo. Addakayon iti husto nga edad.”  

Kellat a simmungbat ni Germaine: “Ay, adu la amin a padramadramayo isu! Mangantay kitdin ta di ma-spoil ti selebrasionko! Ay, asis dagitoy, ya, badarong!”

Ket nagkakatawakami.

“Iruaryo ‘tay kiniing ken tapuy ta rugianen ti selebrasion!” Kinuna ni Denver, “Itay pay nga ikulkuldit ti buksitko no ayanna dagita!”

Imbilangko a naragsak nga aldaw dayta. Ngem ti kararagsakan amin nga aldaw ket ti panangsungbat-panangawat ni Germaine iti idatdatonko nga ayat. Inyam-ammok kada papang ken mamang ken dagiti dua nga adiek. Ket siraragsakda a nangapseptar ti relasionmi.

Kuna pay ketdi ni Mamang: “Agkasarkayo ketdin tapno maaddaankami metten iti apo!”

Kuna met ni Germaine: “Dumtengto dayta a panawen, Nana, ngem palubosandak kadi a mangakem pay nga umuna ti sinapataak a propesion. Ta arapaapko iti agbalin a titser ken mangisuro kadagiti ubbing. Adda panawen ti amin, mamatiak dayta.”

Ket rinaem dagiti dadakkelko ken kabsatko dayta a kapanunotan ni Germaine.

Pudno ti kunana, adda panawen ti amin. Adda panawen a nasirnaat, ken adda met panawen ti dugudog wenno katutudo.

Iti maysa nga aldaw, a mangmangankami ken Germaine iti pangaldaw iti maysa a kabarbaro a restaurant iti Session Road, nga addaan iti menu a resipi a kiniing, pinuneg ken watwat. Naimas iti pannanganmi, lalo ti kiniing a rangtay iti ayan-ayatmi.

Diak napasimadan ti idadateng ni Bernalyn, ket kunana: “Hoy, babai! Dimo agawen kaniak ti boyfriend-ko!” Intudotudona ni Germaine, sa immarakop iti likudak. “Ilabanko iti pinnatayan no dayta ti nasken!”

Naklaatak. Natiritir ti dilak. Basta maikulkulengak lattan.

Minatmatak ni Germaine. Ammok lattan iti pannakakellaatna. Pagammuan, nakitak dagiti luana a nagtedted, timmakder ket nagtarayen a rimmuar. Makitak iti panagparana dagus iti taxi.

Pinerrengko ni Bernalyn, ngem tinipedko ti emosionko. Saan a maitutop a mapasamak ti kinaranggas wenno eskandalo iti pampubliko a lugar. Diplomasia ti rumbeng a maaramid.

(ADDA TULOYNA)