Kiniing (Maudi a paset)

(Basaen ti umuna ken maikadua a paset)

AGSANGSANGIT ni Bernalyn, iti dayta a sardam nga inkam panagsarita iti nalapat. Iti nadaeg a salas iti balayda.

“Disgusting. Selfish ti inaramidmo, Bernalyn. Imbabam met la unayen ti kinataom. Di maitutop a dadaelem ti maysa nga ayan-ayat gapu laeng iti bukodmo a panagayat!”

“Nabayagen daytoy a marikriknak kenka, Ed, ngem saanmo man laeng nga inikkan iti importansia. Isu nga inaramidko ti amin, uray no siak iti mangibaga iti rikriknaek. Mamatiak, no adda karbengan ti lalaki a mangibaga iti ayatna iti babai, adda met ngarud karbengan ti babai a mangibaga iti ayatna iti lalaki.”

“Pudno unay ‘ta kunam, ngem ti napudno nga ayat ket agpadpada a marikna iti dua a tao, saan ket a maymaysa laeng! Bernalyn, mariknak-madmadlawko met ti riknam kaniak, ngem maitutop laeng a dayawek ti kinaasinom a di ket gundawayan. Ti pananggundaway iti sabali ket naalas nga aramid, dayta ti sangkabalakad dagiti dadakkelko, ket patiek dayta. Nainggayyeman, nainkabsatan laeng ti marikriknak kenka. Awanen ti sabali pay. Maawatak unay ti marikriknam kaniak, isu a pangaasim ta maawatam met koma ti marikriknak kenka, a nainggayyeman, nainkabsatan laeng.”

Nakarkaron ti panaganug-ogna. Ti panangsangit iti pannakapaay ket normal laeng. Ngem ti saan a normal ket ti saan a panangapseptar dayta a pannakapaay ta amangan no agibunga iti narikrikut a situasion no di man mapasamak ti kinabayolente.

Dayta iti am-amkek a mapasamak, ti frustration a mangdurog ken ni Bernalyn nga agaramid iti kinabayolente. Ta masansan ngamin, dagiti bayolente nga aramid ket induron iti pannakapaay iti ingpen wenno iti frustration iti goal wenno tartarigagayan.

Dina met ngata aramiden iti kinabayolente ta awan met dayta a naibudi iti kababalinna. Sipud pay panagubingmi, diak pay nakakitaan iti kinabayolente a tabas ken ugali. Sapay koma ta diak nagbiddut.

Optimistiko. Siwawaya a mangapseptar kadagiti kabarbaro a kapanunotan ken wagas, agraman iti kapanunotan a nasken iti kinaadda iti panagpapada iti karbengan ken ti babai ken lalaki.

Nupay kasta, maitutop ken rumbeng nga agpaliiwak, a saan a pakinrabawen ti kompiansa ta dinto ket mailansa iti saan a ninamnama. Agsakbay maarus pay.

Iti laeng dakkel a parikut, ket diak a maay-ayo ni Germaine. Isu a nagpatulongak ken ni Engr. Denver Palacsa. Kinuyognak sadiay Kibungan, ta isu iti agpalawag.

“Germaine, adingko, patiennak koma, am-ammok ni Engineer Ed, ti ugali ken kababalinna. Am-ammok met ni Bernalyn, ta nasinged ngarud ken ni Ed. Nagtungtongen dagiti dua. Kinasaritak metten ni Bernalyn, babaen iti phone, ket kunana, nupay nasakit unay kenkuana iti napasamak, nasken nga awatenna dayta a banag ta isu ti kinapudno. Isu a pakawanem koma metten ni Ed, ket rugianyo manen a daliasaten iti naragsak a dana ti biag.

Ngem dimi ninamnama, kellaat lattan a timmakder ni Germaine iti tugawna, saan a nagtimek a pulos, ket nagdardarasen nga immuli iti maikadua a kadsaaran ti balayda.

“Ay, asis, Bernalyn, umali ka man isna!” Namitlo pay nga imbaga ni Denver iti dayalekto a Kankanaey, ngem nagtultuloy a nakarikep ti ridaw ti panagkikinnaawatan.

Nalpay ti abagak. Malidayanak unay.

Ngem imbalakad ni Nana Merced, a nasaysayaat no dimi singaen ta isunto iti makaammo a mangilawlawag iti napasamak.

Ta impalawagkon ken ni Nana Merced ti sibubukel a napasamak.

Mapaayak kadi manen? Saan koma. Ania ti kasayaatan nga aramidek? Mariribukanak unay. Kasano a solbarek ti parikut?

Agingga simmeksek iti mugingko: No asino iti nanggubuay iti riribuk, isu met laeng iti makasolbar. Inawagak ni Bernalyn.

“Dinak pay kinasao agingga ita. Diak ammo ti aramidek…”

“Ladingitek unay, Ed, diak impagarup a kasta ti kinadagsen iti naaramidak. I-forward-mo kaniak ti selpon namberna!”

Inaramidko ti kiddawna.

Kabigatanna, iti agsapa, immawag ni Bernalyn.

“Sundoem ni Germaine. Ita met laeng. Agur-urayen daydiay ta kaaw-awagko laeng kenkuana. Agderetsokayo ditoy balay. Agan-annadka iti panagmanehom. Babay!”

Base kadagita a balikasna, a nagsaodan a dua. Isu a paspasukonna ni Germaine. Ti saan a nalawag kaniak ket no apay nga agdiretsokami iti balayda. Apay nga inayabannakami.

Nalagipko ni Tata Fred nga amana, a dati a kameng ti US Army. Adda la ketdi iduldulinna a paltog iti balayda. Adda pay manong ni Bernalyn a major iti Philippine Army. Adda la ketdi iduldulinna a paltog iti balayda. Wenno isuda nga agama ket addaanda iti dulin a paltog. Kas iti imbagana idi, adda tallo a lisensiado a paltog ni Bernalyn. Maysa nga armory ti balayda?             

Nakariknaak iti kebbakebba. Lalo idi simmeksek iti mugingko, a ti pannakapaay wenno frustration ti gagangay a rason ti kinabayolente. Iti marikrikna ni Bernalyn a nakaro unay a frustration, ti mangiduron kenkuana nga agaramid iti bayolente? A paltopaltogannakami ken ni Germaine iti uneg ti balayda? Ta gagangay a bumales ti tao a napaay!

Apo Dios a manangngaasi, saan koma a mapasamak dayta! Tarabayennakam’ koma…

Iti panagpa-Baguiomi, saan a matimtimek ni Germaine. Isu a saanak met a matimtimek. Saan a maigapu iti sasaadenmi no di ket iti turongenmi. Iti balay da Bernalyn, a kasla ketdin agturongkamin iti kamposanto a pakaipumponanmi.

Di latta maikkat iti panunotko ti posible a mapasamak. Ket inkeddengko a nasken nga agsaganaak. A protektarak ni Germaine. A protektarak ti ayan-ayatmi.

Nakasangpetkami iti Engineer’s Hill. Inlagak dagiti kanigid a ramayko kadagiti kanawan a ramayna ket kinunak. “Kumpetka kaniak, ket dika umib-ibbet.” Ti panangperrengna kaniak, ammok lattan a maawatanna, a nasken a sisasaganakami iti aniaman a pagpeggadan. Apagapaman iti inna panagtung-ed. Pinerrengko ti panangtangadna ti nagaraw nga ulep iti kalangitan.

Ti agkabanuag a katulong ti nangpastrek kadakami iti salas. Nagkullayawak. Uray ni Germaine ket immarakop kaniak idi nakitami ti dua a calibre kuarentay singko iti rabaw ti lamisaan! Insaganaannakami ni Bernalyn? Ngem addakamin iti uneg ti balayda. A nasken a sanguenmi ti amin, agraman iti ipapataymi no isu dayta ti inkeddeng ti gasat. Induron kadi ti frustration ti Bernalyn tapno agaramid ti bayolente?

Apo Jesus, Apok ken Diosko, tarabayennakam’ koma!

Adda umul-ulog iti maikadua a kadsaaran. Ni Bernalyn, a nagdardaras nga immarakop ken ni Germaine; nupay kasta, diak inibbatan ti dakulapna.

“Ladingitek unay, Germaine, adingko, iti napasamak sadiay restaurant. Naamiriskon ti amin, ti umno ken maiparbeng. Dakayo a dua ti agkagasat. Maitutop ket rumbeng a maawanakon iti eksena.” Pinagtugawnakami iti asul-langit a sopa.

“Agayamanak met unay, Ate, ta maawatannakami.” Immarakop met ni Germaine.

Matmatmatak pay laeng dagiti dua a cal. 45, a kunam la no singin a mata ti bunganga dagiti paltog a mangsirsirig kadakami. Wenno singin nga abut a pakaidulinan ti bangkaymi?

“Oh, sorry! Diak pay gayam naidulin dagita!” Nagpinnerrengkami. “Ti ammom, Ed, aramatek kadakayo dagita a paltog? Oy, responsible gun owner daytoy tapno ammom!”

Ket nagkakatawakami. Nakaangesak iti nalukay. NATULOY ti proyekto a run-of-river hydroelectric system iti Kibungan. Ni Bernalyn, agnaeden sadiay US, kadagiti dadakkelna. Mangisursuro metten iti elementaria iti barangayda ni Germaine. No malpas ti proyekto iti karayan, inkamto metten agkallaysa. Adunto a resipi ti kiniing ti saganami, ta ti kiniing a nangrugi ti ayan-ayatmi.