Footer

KOMENTARIO: Maysa met a makuna iti historical fiction (Tuloyna)

Saan ngarud nga asi-asi nga aramid a talaga daytoy. Ta kas naibatad pay
iti Wikipedia.com definition daytoy a genre ti fiction, nawayaka a
mangsurat ken mangiparang iti karakter ken pasamak, “so long as it does
not deviate in significant ways from established history.” Nasken a
dika a sumiasi iti es-estoriaem wenno iyes-estoriam a partikular a
pagteng wenno lugar ti pakasaritaan.

Ta agtinnag no kuan nga alternate history ti sursuratem no daytay inka metten agimbento iti sabsabali a pagteng. Segun pay iti Wikipedia.com, saan a historical fiction daytoy (a sumursurot wenno agbat-batay iti “established history”) alternate history ta naisupadi daytoy a genre iti fiction ket ad-adda a maidasig kas speculative fiction. Kas pagarigan koma no ti es-estoriaem ket maipapan iti Basi Revolt samo ipan a nagballigi da Ambaristo ken Salorogo a nangparmek kadagiti Kastila ket naagawda ti Vigan idi ken dadduma pay nga ili iti Ilocos, sada nagipatakder iti Basi Republic, ay, ket sabalin dayta. Wenno no ni Marcos ken Martial Law ti backgroundermo samonto isarita a saan a napapatay ni Ninoy idi nagawid idi Agosto 21, 1983 ket sinangona ni Marcos iti maysa nga eleksion ket nangabak ni Ninoy ket isut’ nagpresidente imbes a ni Cory, ay, sabalin a “history” dayta ta bukodmon a parparbo a history.

Ngem kabayatanna, ania met ngay ti creative nonfiction?

Segun iti Wikipedia.com, kastoy: “Creative nonfiction (also known as literary or narrative nonfiction) is a genre of writing which uses literary styles and techniques to create factually accurate narratives. xxx For a text to be considered creative nonfiction, it must be factually accurate, and written with attention to literary style and technique. ‘ultimately, the primary goal of the creative nonfiction writer is to communicate information, just like a reporter, but to shape it in a way that reads like fiction.’ Forms within this genre include personal essays, memoir, travel writing, food writing, biography, literary journalism, and other hybridized essays.”

Naaramatan iti literary styles and techniques a no basaem ket awan dumanan iti fiction nupay nasken a factual ken actual, saan nga agpar-parbo wenno agim-imbento iti tao, lugar, pasamak.

Ket ti la ngarud maitudo a nag-dumaan dagitoy ket dayta historical fiction ket ania pay ngay, fiction.

Ket dayta creative nonfiction ket ania pay ngay, nonfiction.

Simple. Fiction ken nonfiction. Fiction versus nonfiction.

Sampol man ngarud? Ala, mang-tedtayo iti sampol. ‘ Tay man sampol a sinurat iti Filipinas kangrunaanna dagiti Ilokano a mannurat wenno agiwarwarnak.

Unaentayo man ti creative non-fiction.

Kadagiti nabasbasakon, iti limitado a resourcesko, no literary journalism kunam, a, ket dagitayen a sinursurat ni Quijano de Manila (pen name daydi Nick Joaquin kas journalist). Isuna ti mabigbig a nangpalatak iti makunkuna a literary journalism iti Filipinas babaen kadagiti salaysay ken reportagena idi nangruna dagiti naipablaak iti Philippines Free Press.

Madakamat met ditoy, siempre pay, ti nalatak a gapuanan ni Jose F. Lacaba a “Days of Disquiet, Nights of Rage” a koleksion ti salaysayna maipapan iti First Quarter Storm ken Martial Law.

No met food writing, ti maitedko a sampol ket dagiti gapuanan ni Doreen G. Fernandez, kas iti “Tikim: Essays on Philippine Food and Culture” wenno kadagiti nagbuliganda a sinurat ken Edilberto Alegre a “Sarap: Essays on Philippine Food” ken “Kinilaw: A Philippine Cuisine of Freshness.”

No met memoir wenno autobiography, mabalinko nga ited kas sampol ti “Comfort Woman: Slave of Destiny” ni Maria Rosa Henson, a maipapan iti nadagem la unay a padpadasna kas comfort woman iti ima dagiti soldado a Japones idi World War II.

No iti Iloko, ti la malagipko pay ita ket dagiti kas iti atitiddog a serialized (iti Bannawag) a salaysay ni Apo Guillermo I. Concepcion a “ Mission: Attack Salomague!” (maipapan kadagiti bolomen idi World War II) ken ti “Ritritemon, Kayong!” (maipapan kadagiti bolomen iti gubat kontra-Americano iti Ilocos; co-authorna ni Apo Melvin Dela Cuesta).

Kasta met dagiti serialized met laeng a salaysay da Appo Lorenzo G. Tabin ken Vic Pacursa maipapan iti padpadasda kas OFW iti Middle East . Ken kasta met ti salaysay a serialized met laeng nga “Iti Ngarab Ti Tanem” daydi Apo Bernardino C. Alzate a maipapan iti pannakidangadangna iti sakitna iti kidney. Kasta pay ti travelogue ni Apo Reynaldo A. Duque maipapan iti panagsublina iti paraiso (Hawaii) ken ti ipapanna pannakikomperensia iti panagsuratan idiay Bali .

No iti ganggannaet, no managbasaka iti Reader’s Digest, National Geographic Magazine, Time, Newsweek, kdpy, kaaduanna a salaysay, nupay journalistic essays wenno investigative reportage, kadagitoy ket creative nonfiction (kas iti nalatak “Drama in Real Life” ti Reader’s Digest).

             (Adda tuloyna)