KOMENTARIO: Ti kontrobersia a pinataud ti pannakaideportar iti Tsina dagiti 14 a Taiwanese a naaresto iti Pilipinas (Maikadua a paset)

Kinapudnona, adu ti nasdaaw iti mapaliiw a naidardaras a pannakaideportar dagiti 14 a Taiwanese nationals ken 10 a Chinese manipud iti mainland China.

Kasungani iti imbaga ti Bureau of Immigration, idi simrek dagiti ganggannaet ditoy pagilian, adda impakita dagiti naaresto a Taiwanese nationals a balido a dokumento a mangpaneknek nga umilida iti Taiwan. Mapapati pay nga inikkan ti Immigration dagitoy iti clearance.

Kinuna met ti National Bureau of Investigation a kalpasan nga inarestoda dagiti suspek, impaimada dagitoy iti Bureau of Immigration para ti pannakaberipika ti estadoda ken no addaan dagitoy iti rekord a kriminal ngem saan a tapno maipababaenda iti deportation proceeding.

Anian a pannakasdaaw ti NBI ta imbilin metten ti BI a madeportar dagitoy a saanda man laeng a napakaammuan kas otoridad a nangaresto kadakuada.

Kasta met a naideportar dagitoy nga awan man laeng ti naisayangkat a hearing ken saan man laeng a napakaammuan dagiti abogadoda tapno maipaayanda koma iti umisu a proseso kas kiddawen ti kalinteganda a kas tao.

Madakamat ditoy nga iti baet ti kaadda ti impaulog ti Court of Appeals a writ of habeas corpuz idi Enero 31, 2011, karaman dagiti 14 a Taiwanese nationals kadagiti 10 a Chinese a pinaideportar latta ti BI iti pay met ngarud mainland China, iti baet ti panangipetteng dagiti official ti Taiwan ken dagiti abogado dagitoy a kailianda dagiti sangapulo ket rumbeng nga iti Taiwan ti pakaideportaranda.

Impaulog ti CA ti pammilin kalpasan a kinumpirmaran ni Ambassador Amadeo Perez, dadaulo ti board ti Manila Economic and Cultural Office (MECO) iti Taiwan nga iti mismo nga opisinada ti nangiyisio kadagiti travel visa kadagiti 14 a Taiwanese nationals.

Iti biang ni Sen. Chiz Escudero, maysa a panaglabsing iti bukod a linteg ti pagilian ti inaramid ti BI.  Kinunana a saan a maikanatad a ti BI ti mangeddeng no legal wenno saan ti pannakadetene dagiti naaresto a ganggannaet, agsipud ta agtaud ti otoridad iti korte. Madakamat pay ditoy a kas sagudayen ti Philippine Immigration Act mainaig iti paglintegan ken annuroten iti deportasion, sakbay a maipakat ti deportasion, kasapulan ti clearances manipud iti korte, iti NBI ken iti Philippine National Police.

Ngem iti baet dagitoy a pannakababalawna, inkalintegan ti Ledesma nga insayangkatda ti umisu a proseso sakbay a naideportar dagiti ganggannaet a Taiwanese ken Chinese nationals.

Yan ti rigatna, sinarurongan met ti Department of Justice ti inaramid ti BI. Kasta met nga inyunay-unay ni Palace spokesperson Edwin Lacierda a saan a kasapulan nga agpadispensar ti Pilipinas iti gobierno ti Taiwan.

Kinuna pay ni Lacierda a takderan ti Pilipinas ti panangideportarna kadagiti ganggannaet a Taiwanese ken Chinese nationals agsipud ta di kayat ti pagilian nga agbalin ditoy a pagpaknian dagiti kameng ti internasional a sindikato ti krimen ken tapno masalakniban ti nasional nga interes ti pagilian.

Ngem ti isyo ditoy no apay a nairaman a naideportar dagiti 14 a Taiwanese nationals iti mainland China imbes nga iti naggapuanda a pagilian. Dayta ti kayat dagiti agtuturay ti Taiwan a mapasamak. Dayta ti dakkel a nagsakitan ti nakemda.

Gapu kadi ta ti China ti nagkiddaw iti pannakaaresto dagitoy a kameng ti internasional a crime syndicate?

Masirip ti sungbat iti saludsod iti imbalikas ni DOJ Secretary Leila de Lima: “Inkeddeng ti gobierno ti Pilipinas ti deportasion iti China tapno masigurado a naan-anay a madusa dagiti masuspetsa a kriminal nga elemento. Kasta met a maiyannurot iti nasional nga interestayo a mangsalaknib iti pagilian ken dagiti umilitayo kadagiti dakes a ganggannaet.”

Innayon ni de Lima: Ti pannakausig dagiti suspek iti China para iti krimen nga estapa wenno kapadpadna a basol ti kasayaatan nga opsion agsipud ta residenteda amin iti dayta a pagilian….”

Iti biang ti DOJ, sumagmamano nga agilinlinteg a pakairamanan ni Sen. Miriam Defensor-Santiago ken ti liderato ti pagilian, rebbengna laeng ken maikanatad nga iti China ti pakaideportaran dagiti naaresto ditoy pagilian agsipud ta sursurotentayo ti One China Policy. Kas nadakamaten, maymaysa laeng ti China ket maysa laeng ti Taiwan a  probinsia ti China.

Yan ti rigatna, nasukit ti karirikna dagiti opisial ti Taiwan. Pinabasolda dagiti agtuturaytayo a nagkurno iti pressure manipud iti China ket imballaagda nga agballatek daytoy “serioso a biddut” kadagiti 80,000 a kailiantayo nga agtrabtrabaho iti dayta a pagilian.  Pinaayaban ti gobierno ti Taiwan ti special a representativeda ditoy pagiliantayo. Idi damo nga ipapanna iti Taiwan, saan met a nagballigi ni dati a Sen. Mar Roxas nga imbaon ni Pres. Benigno Aquino III a mangpalamiis iti uloda.

Narikna dagiti kailiantayo ti resulta ti pannakasugat ti rikna ti Taiwan: naing-inget ken at-atiddog itan ti pannakaproseso ti aplikasionda para iti bisa. Adda pay tignay ti gobierno ti Taiwan a saanen nga aggawat pay kadagiti Pilipino a trabahador no di ket kadagiti sabalin a pagilian.

Kas posible a panangatur ti gobierno (nupay saanna nga annugoten iti publiko) ti mapapati a biddut ti BI, saanen a nakumpirma ti pannakadutok ni Ledesma a mangipangulo iti nasao nga ahensia. Posible met a pinakalma daytoy nga addang ti gobierno dagiti opisial ti Taiwan ket saandan nga intuloy ti panangiparitda ti panagtrabaho dagiti kailiantayo iti pagilianda.

All’s that well ends well a kunada.

Ngem akuen man wenno saan ti gobierno, dakkel a biddut ti napasamak. Agpaay koma daytoy a leksion kadagiti dadaulo dagiti nadumaduma nga ahensia ti turay tapno saanda nga agdardarasudos a mangipakat iti pangngeddeng a mabalin a pakadadaelan ti relasiontayo iti sabali a pagilian.#