Komento kadagiti Naisalip a Daniw iti JJFCLA

Malaksid ketdi no maikagumaanan koma nga iparang wenno ibaga iti kabarbaro nga akem, langa ken timek ken iti nasadsadia ken nasarsaranta a lengguahe, interesting ken lively ti daniw uray pay pammagbaga daytoy: bay-an nga adda ibagbagana ‘tay daniw imbes a mamagbaga laeng wenno adda bagbagbagaanna.

Kas koma iti daytoy naiduma a daniw a “Tiliwek Ti Layap” iti koleksion ni Ale Basi:

Iti kanito a dumges
Ti anniniwan ni limdo
Tiliwek ti layap
Iti dakulap ti rugso
Pagsalaek dagiti lames
Iti tapaw ti angin
Agtayabak nga agdisso
Iti rusok ti bangen.

No man ta malmesak
A mangtiliw iti layap
Ibulosko ti musika
A mangilung-aw kaniak
Pasgedak ti gartem
Iti rupa ti bulan
Iyappanko ti taraon
Iti rabaw ti dulang.

A, iti awan patinggana
A dalluyon ti biag
Sumallin-rumimbaw latta
Ti rupa ti tikag
Ngem no masiputak
A sumpeg ti didigra
Tiliwek ti layap
A pangbasnot-pangontra.

Wenno dagitoy a binnatog iti “Nagbatayak iti Ulep iti Imbaklayko a Lubong” iti met laeng koleksion ni Ale Basi:

Diak ammo no kasano ti pigsak a nangdupir
Iti dalluyon a nangirareb koma kadagiti bato
Iti teppang ti manursurdo a kabakiran ti biag.

Ti ammok: naaramidko nga inalaw
Dagiti agkarkarayam a gammagamma ken uray
Dagiti tukak a pinaragsak ti tudo: a nangsebseb
Iti kalgaw a tungpa kadagiti nasadut a ramay;
Ken nangdanum iti naatianan a basaw
A nangilili kadagiti agkakapsut a buntiek.

Maysa met laeng a desiderata dagitoy a daniw ni Ale Basi, mamagbaga ken mamalpalagip ken mamatpatalged ken mamakpakired. Ngem naidumada ta desiderata para iti bukod a bagi dagitoy ken nupay di latta maliklikan ti sumagmamano a cliché, naikkan ketdi iti naisalumina a fuerza babaen dagiti nakaranting a balikas ken panangibalikas ken nasagpawan kadagiti nabileg nga imahen a dadduma ket surealistiko iti estilo ni Federico Garcia Lorca (“pagsalaek dagiti lames iti tapaw ti angin,” “pasgedak ti gartem iti rupa ti bulan”) wenno iti burik dagiti primeval ken elemental a daniw-nakaparsuaan ni Pablo Neruda.

Kadagiti pay daniw a didaktiko ken estilo-desiderata, kas romantisista, adu, no di man amin, ti makuna a “moralista” wenno “moralizing” a verso nga agpanggep a mangibunannag wenno mangirikiar iti puro a kinalinteg, kinaimbag, kinasayaat, kinapintas, a kasla ketdin ti solo wenno ultimo a nakaisangratan wenno pakaisangratan ti daniw wenno panagsurat iti daniw ket tapno mangted laeng iti “moral lesson.” Wenno ‘tay agreklamo ken mangbusor iti kinakillo, kinatiri, kinadakes, kinalaad. Masansan ngamin a maipagarup nga epektibo kano ti daniw no addaan ranta a mangbalakad wenno manglawlawag wenno mangibagnos. Wenno mangkonkondenar iti kinadakes ken mangitantandudo iti kinaimbag. A kasla man maiparparang wenno maiparparangarang a ti mannaniw wenno ti persona a mamagbagbaga iti daniw ket maysa a morally-upright wenno ulidan ti kinaimbag, kinasingpet, kinasayaat wenno modelo wenno autoridad ketdi ti kinasirib ken kinalinteg.

Kitaentayo dagitoy a binnatog manipud iti “Margaay Pay Diay Bantay” iti koleksion ni Raquel Roma:

Awan ngamin bileg a mataginayon
Linteg dayta ti agdama a lubong
Kas ti bulong aglaylay agluom
Matnag maisina nagtaudanna a puon.

Ita nga aldaw adda bilegmo ken turay
Aramatem koma a taklin awanan gaway
Saan a pangidadanes panggundaway
Laglagipem, margaay pay diay bantay.

Ta adda malem iti tunggal bigat
Paglintegan lubong awan makasukat
Sika ita, ngem isudanton bigat
A kas iti agus a masukansukat.

(Adda tuloyna)