Kumarkaro ti problema ti illegal a droga iti Pilipinas

Arrested drug dealer (stock photo)

ANIA ti pudno a gapu nga iti laksid dagiti adu a mapappapatay a suspek nga adda pannakainaigna iti illegal a droga ket awanen ti panagbuteng dagiti drug lords ken pushers ta agtultuloy latta dagiti matiltiliw ken masamsamsam a dakkel a bulto ti shabu ken cocaine?

Idi kampania ti national and local elections idi 2016, inkari ni Davao City Mayor Rodrigo Duterte a no mangabak a Presidente ket parmekenna ti panagsaknap ti illegal a droga iti Pilipinas iti las-ud ti innem a bulan. Ngem tallo a tawenton ken makaguduaton ti termino ni Presidente Duterte ngem saanna pay a nasolbar ti problema ti illegal a droga a kasla awan ti epektona dagiti nasuroken a 5,000 a napapatay kadagiti operasion kontra illegal a droga a gapu ti pangkritkritikiran dagiti human rights advocates iti nadara a kampania iti maibilang a flagship program ti Duterte administration.

Inaklon ni Presidente Duterte a nakarkaro nga amang ti problema ti illegal a droga iti pagilian, ngem ti impagarupna. Saanna kano a ninamnama nga adu dagiti opisial ken agpapaay iti gobierno dagiti adda pannakainaigna iti illegal a droga kas dagiti politiko, opisial ken kameng ti Philippine National Police, Philippine Drug Enforcement Agency, Bureau of Customs ken dadduma pay nga ahensia dagiti nasulisogen a makikumplot kadagiti agnegnegosio iti illegal a droga.

Inrakurak ni Presidente Duterte itay nabiit a nagbalinen ti problema iti illegal a droga a national threat iti Pilipinas a nasken a masolbar sakbay ti panaggibus ti terminona.

Kalaksidan iti naudi a kontrobersial nga P11 Billion ti balorna a shabu a naggapu iti China ken naiserrek iti Port of Manila a sakup ti BOC, inaldaw nga adu latta dagiti matiltiliw a shabu kadagiti nagduduma nga operasion ti PDEA ken PNP. Umad-adu pay dagiti matiltiliw ken masamsamsam a party drugs nga ecstasy, liquid shabu ken cocaine.

Itay nabiit, impakaammo ni Presidente Duterte a nakastreken iti Pilipinas ti gamat ti Medellin Drug Cartel ti Colombia kalpasan dagiti nagsasaruno a naidaknir a binulto a cocaine nga agbalor ti binillion a pisos a naala dagiti mangngalap a naipatapaw iti kabaybayan kadagiti probinsia iti igid ti Pacific Ocean manipud Quezon ken Bicol Region iti Luzon, agpa-Abagatan iti Samar iti Eastern Visayas ken iti Socsargen ken Davao Region iti Mindanao.

Mapapati a dagitoy a dadakkel a kargamento ti cocaine a nasayaat ken water-proofed ti pannakapaketeda, ket adda naikapet a tracking device ket naigagara nga impatapaw dagiti kameng ti sindikato tapno alawento dagiti kakaduada kadagiti nakaisadsadanda a lugar.

Nasayaat ta dagitoy nga illegal a droga a naipatapaw iti kabaybayan ket in-report ken insuko dagiti nakaalaw iti PNP ken Coast Guard ta no naala dagiti sindikato ken mailakoda ket adu a biag dagiti dadaelenna.

Nakaam-amak no pudno a nakastreken iti Pilipinas ti operasion ti Medellin Drug Cartel ket pagbalinenda ti pagilian a trans-shipment point kadagiti kargamentoda nga agturong kadagiti nagduduma a pagilian ta naluklukay ti seguridad iti aglawlaw ti Pilipinas gapu ta nalikmut iti nalawa a baybay ken saan a kabaelan a mabantayan ti Coast Guard ken Navy. Nabileg ken maimpluensia dagitoy a dua a sindikato ta uray dagiti operatiba ti gobierno ti United States of America ket napaayda a nangparmek ti operasionda manipud pay idi Dekada 70 ken 80.

Kadagiti naglabas a bulan, tinoleda a cocaine ti kadagupan dagiti natiliw ti US Coast Guard iti paset ti Pacific Ocean a masakupan ti Estados Unidos a mapapati a kargamento dagiti daddakkel a sindikato kas ti Medellin Drug Cartel, ken Sinaloa Drug Cartel ti Mexico.

Itay nabiit, nasentensian ti Mexicano a kameng ti Sinaloa Drug Cartel a natiliw iti laboratorio iti droga iti maysa a rancho sadiay Lipa City, Batangas idi pay 2013.

No aktibon ti Meddelin Drug Cartel ken Sinaloa Drug Cartel iti Pilipinas ket dumagdagsen ti problema ti pagilian iti panagraira ti illegal a droga, ta saan pay a naparmek ti gobierno dagiti nagkauna a nabayagen a drug syndicate nga aggargaraw iti pagilian kas ti Hong Kong Triad, Bamboo group ken dadduma pay a Chinese drug groups, ken West African drug rings, ket addan dua a dadakkel a grupo dagiti sindikato ti illegal a droga manipud Colombia ken Mexico.

Mapagam-amkan a no aktibonton dagitoy nabileg a sindikato manipud Colombia ken Mexico ket agbalinton ti Pilipinas kas distribution center ti cocaine.

Mapagam-amkan met ti iyaakar iti Pilipinas ti operasion dagiti illegal drug laboratories manipud China ta napaingetanen ti kampania sadiay kontra illegal a droga ket adun dagiti na-raid ken natiliw nga adda pannakainaigna iti illegal drug trade. Iti kinalukay ti pagannurotan ti gobierno ti Pilipinas mainaig kadagiti Chinese nationals a sumsumrek ken agnanaed iti pagilian, ket adu nga umili iti China dagiti addan nga agnegnegosio ken agtatatrabaho iti pagilian.

Nakaam-amak ti parnuayen ti umad-adu a bilang dagiti illegal drug syndicates iti Pilipinas ta no saan a mapengdan ti operasionda ket ad-adu pay dagiti shabu ken cocaine nga agraira iti nagduduma a paset ti pagilian.  

Dagitoy a sindikato ket saanda a natured nga aggaraw iti Pilipinas no awan dagiti opisial ken agpapaay iti gobierno a mangted iti proteksion kadakuada.

Addan dagiti politiko ken opisial ti PNP, PDEA ken BOC nga inakusaran ni Presidente Duterte iti naglabas nga adda pannakainaigna iti illegal drug trade. Ngem kalaksidan kadagiti napapatay a lokal nga opisial, siwawaya pay dagiti sigud ken agdama nga opisial a naakusaran nga adda pannakainaigda iti illegal a droga. No serioso ti administrasion a mangpasardeng ti panagraira ti illegal a droga, nasken nga awan dagiti makalkaluban ken makonkonsintir nga opisial ti gobierno, kaaliado man wenno saan ti administrasion. Rumbeng laeng a madusada no nagbasolda.