Kurapsion, lapped iti panagdur-as

Komentario Ni Melvin Bandonil

(Maudi iti dua a paset)

 

Nagsasaritaanda pay: “…what Asia must do to adapt to the global economic downturn, build resilience in urban centers, promote green growth, ensure regional food security, and grow trade between Asia and Latin America.”

Dakkel a lapped ken babantot ti pagilian a sisasango iti agal-alingasaw a kurapsion  ti isusurotna a panagdur-as kadagitoy a naindaklan a programa ti ADB.

Ta ania ngamin aya ti maaw-agan iti kurapsion?

Madepinar daytoy a kas panangusar ti opisina a publiko a kas pakairanudan laeng a kabukbukodan a di man la madilamotan dagiti umili iti uray sangkaballing idinto a rumbeng koma nga isuda ti kangrunaan a mairanud. Iti ababa a pannao, panangaramat ti opisial nga posision, ranggo wenno status para iti bukodna laeng a pakairanudan.

Maibilang dagiti sumaganad kadagiti sumagmamano a kinukurap nga aramid : (a) bribery, (b) extortion, (c) fraud, (d) embezzlement, (e) nepotism, (f) cronyism, (g) appropriation of public assets and property for private use, ken (h) influence peddling.

Naruay a mapaspasamak ti bribery wenno panagpasuksok kadagiti addaan iti transaksion nangruna kadagiti sanga ti gobierno wenno line agencies nga agsapul iti para iti PR (press relation wenno puskol rupa?) imbes a pamastrekan ti RP (Republic of the Philippines).

Iti extortion wenno panagkikil, sakbay a pirmaan ti sinal-it a para pirma iti aplikasionmo iti sumrekam a trabaho, building permit, quarrying permit, ken dadduma pay a perpermit, nasken nga adda padulas a kunada tapno insigida nga aggunay dagiti papeles.

Fraud. Wenno deception. Panangallilaw lalo kadagiti awan ti pamalpalatpatanda no ania ti kasayaatan nga aramidenda tapno magun-odda ti karbengan nga agpaay koma kadakuada. Maibilang pay dagiti pannakaibaba dagiti rumbeng a bayadan para iti gobierno a kas kasukat ti nakasobre a kuarta nga aglasat iti sirok ti lamisaan.

Embezzlement. Panangaramat ti pundo a saan nga isu ti nakaisangratanna; mairamanen ditoy dagiti pundo a sabali met ti nakagastuanna, naibulsa a pundo a naiyaramidan iti hukos pukos tapno agbalin a daydayyakos; karaman pay dagiti saan a dakdakamaten a pundo nga isu ti nalimed nga ipasirok iti tugaw; wenno ideklara a nagastos ti nakadakdakkel idinto a saan met iti kinapudnona.

Nepotism. Por pabor! Pinnaboran para iti kinaadda ti katukadna a pagimbagan. Lalo kadagiti kontrata iti gobierno. SOP weno standard operating procedure ti panangikissay iti kas kangato a porsiento para kadagiti agur-uray; no saan nga aramiden, purawto ti waken dinto pay la maprobaran ti kontrata wenno addan ti sabali a nangabak babaen ti binnalbalatong a bidding. Pinnaboran, ngamin am-ammona wenno asideg ken ni boss bareng no dayta nga inted a pabor ket agbunga iti dakdakkel pay wenno ad-adu.

Cronyism. Kuna ti Wikipedia, “…is partiality to long-standing friends, especially by appointing them to positions of authority, regardless of their qualifications. Hence, cronyism is contrary in practice and principle to meritocracy. Cronyism exists when the appointer and the beneficiary are in social contact; often, the appointer is inadequate to hold his or her own job or position of authority, and for this reason the appointer appoints individuals who will not try to weaken him or her, or express views contrary to those of the appointer. Politically, “cronyism” is derogatorily used.”  Por ehemplo, malagipmo pay ‘diay naapointaran a kameng ti hunta direktiba iti maysa a government entity uray no awan met ti agdadata a kualipikasionna no di laeng agmanicure ken agpedicure? Dagiti naynay a kadkadua wenno iti pangitarusan iti ababa a pannao, ti agiggem banga ti maugingan!

Appropriation of public assets and property for private use. Ginatangna para iti opisina ngem iti met balayna wenno iti bukodna a pasdek a mausar wenno para iti bukodna nga interes. Naynay a daytoy ti mapaspasamak ken maibutaktak no bangking ti bingay, awan ti bingay wenno sabali ti inalmaanna ken dadduma pay a kanaigna.

Influence peddling. Is the illegal practice of using one’s influence in government or connections with persons in authority to obtain favors or preferential treatment for another, usually in return for payment. Also called traffic of influence or trading in influence.

Sumagmanao laeng dagitoy ti intay dakamaten, adu pay dagiti klase ken kita ti kurapsion a saantayon a dakamaten ken nagkunaan ni Presidente Benigno Simeon Aquino III a saan a malabanan iti uneg ti agpatnag. Ta ngamin saan laeng a dagiti addan iti nangato a puesto ti agar-aramid; uray pay dagiti babassit ket agaramidda met iti pabor kadakuada ta makitkitada dayta nga aramid dagiti nangatngato ngem isuda.#