Lamlamuyoten ti Arak ti Biagtayo

(Umuna a paset)

PASETEN ti kulturatayo ti arak. Wen, daytoy nasanger, makaulaw, makabartek a mainum. Kasla payen kurang  ti maysa a pasken no awan daytoy a maisagana wenno mapagsasanguan a kabulon dagiti nabuslon/nabaknang a taraon. Daytoy pay ti pagaayat dagiti kailian a maipasarabo koma met kadakuada no kasta nga adda dumteng a kalugaranda a naggapu idiay abrod.

Iti tipikal a buya iti away, kadawyan laengen dagiti nataengan, uray payen dagiti agtutubo, ti makita ida iti kantina a sumuksukmon wenno agin-inum iti arak. Pangikkat iti bannog, kuna dagiti dadduma aglalo dagiti naggapu kadagiti talon wenno bangkag a nagtrabahuanda iti nagmalmalem. Pangpatibker iti panagkakadua, sawen met dagiti sabali.

Kadagiti agtutubo, kuriosidad idi damo no apay a nasumokda daytoy nga inumen. Ket idi agangay, napanunotda a maysa met daytoy a wagas tapno masosialaysda ti bagbagida. (Ta nasakit a panunoten a narigat itan ti makakita kadagiti kas kadakuada a di umin-inum iti arak).

Maus-usar met ti arak kadagiti ritual iti panagbiagtayo. Iti man kasar, buniag, panagagas (dagiti albulario), ken ritual aglalo dagiti kakabsattayo a natibo.

Mabasa met iti Biblia ti kaaddan ti arak uray pay idi punganay. Malagip a nagmilagro pay ni Apo Hesus iti maysa a pasken. Pinagbalinna nga arak dagiti nakaburnay a danum idi makitana a maibusanen ti agpasken iti ipasango kadagiti bisita. Pagaammotayo a kadagidi a tiempo, napateg ti arak kadagiti pasken aglalo iti kasar. Pakaumsian no di naimas daytoy.

Ngem duma idi. Puro dagiti maar-aramid nga arak. Mapapati pay a dakkel ti maitedna a pagimbagan iti salun-at. Saan a kas ita, a kaaduan nga arak ti makadadael iti salun-at.

Saan maikankano daytoy a banag. Kinapudnona, riniwriw a kuarta ti mabusbusbos itoy nga industria tapno ad-adda pay a mapabileg. Ta saan met ngamin nga ang-angaw ti iyulina a kuarta kadagiti negosiante. Kasta metten iti kaha ti pagilian.

Ti ditay’ ammo, dagitoy nga agparpartuat iti arak dagiti kadadaksan a mannanakaw. Takawanda saan laeng a kuarta no di pay ket ti salun-at dagiti agusar iti produktoda. Inton agurnosen dagiti karaykay dagiti biktimada, in-inutto metten a marpuog ti pamilia a nagtaudan dayta a biktima. Sibubukel a pamilia ti madadael.

Itoy nga isyo, nalawag no asino ti adda iti likudan daytoy a bisio – ti demonio. Ar-aramatenna ti pagaayattayo nga arak tapno ad-adu pay dagiti kararua a maikarangukongna iti pagarianna. Ar-aramidenna ti amin a mabalinna tapno ditayo madlaw ti panagballigina iti biagtayo. Adda dita nga usarenna dagiti pagtamdantayo nga artista, idolotayo a tattao tapno laeng magutigottayo nga agaramat iti produktona. Ta kitaentayo ket makaawis a talaga dagiti komersial ti arak a mabuybuya wenno mabasbasatayo.

Saan met a mailaksid ti simbaan itoy a parikut. Saan a mailinged kadakuada nga adda dagiti miembroda nga agtataud iti arak (ta negosianteda itoy a banag) dagiti pirakda nga idondonarda para iti simbaan. Dagitoy a miembro dagiti “silent killer” a makunkuna. No agtultuloy daytoy iti laksid ti pannakaammo, nalawag nga ayonan ti simbaan ti klase ti trabaho dayta a miembro ket ngarud ayonanna ti dakes, ti aramid ti diablo.

(Adda tuloyna)