Lapdan ti nangato a presio dagiti taraon

AWAN kadin ti naan-anay a maaramidan ti gobierno ti Pilipinas tapno malapdan ti agtultuloy a nangato a presio dagiti taraon nangruna ti karne, ikan, nateng ken dadduma pay a pagbiag?

Nakalkaldaang a pagteng ta iti sango ti sagsagabaen dagiti Pilipino a nakaro a rigat gapu iti pandemia ti Coronavirus 2019 ket saan a mapengdan ti itatayok dagiti pagbiag iti inaldaw. Nabayagen a nalpas ti panawen ti Paskua a kadawyan a ngumato ti presio dagiti taraon, ngem saanen a bimmaba ti presio dagiti pagbiag.

Umagalen dagiti umili iti nakaro a rigat ta nagadu dagiti naawanan ti trabaho ken pagsapulan gapu iti agtultuloy a community quarantine, ken saan met a nanayonan ti matgedan, ngem timmayoken ti presio dagiti kangrunaan a taraon.

Iti naglabas sadiay Metro Manila ken dadduma pay a siudad, dimmanonen iti P400 ti kada kilo ti karne ti baboy, P300 ti manok, galunggong ken tilapia. Sobra met ti ngimminaan dagiti nagduduma a nateng nangruna dagiti Baguio vegetables kas ti repolio.

Iti nagkauna nga imbestigasion ti Senado, impalgak ni Agriculture Secretary William Dar nga agkirang ti produksion kadagiti produkto ti agrikultura. Nakaro ti epekto ti African Swine Flu iti panagtaraken iti baboy kadagiti nagduduma a rehion iti Pilipinas. Adu met a mula a nateng dagiti nadadael kabayatan dagiti nagsasaruno a kalamidad itay 2020. Naapektaran met ti nalamiis a klima dagiti mula a nateng sadiay Benguet ken Mt. Province. Immuna nga inrekomenda ni Dar ti ad-adu a panagangkat kadagiti nakirang a produkto ti agrikultura tapno umadu ti supply ken lumaka ti presio.

Kinontra dayta dagiti dadduma a senadpr ken lider ti pribado a sektor ti agrikultura ti ad-adu a panagangkat kadagiti agricultural food products ta dakdakes ti epektona kadagiti lokal nga agtartaraken iti dinguen ken lames, ken kadagiti mannalon ta no adunto unayen ti supply manipud iti ballasiw-taaw ket iddepenna ti lokal a produksion. Posible a pumada iti dakes nga epekto ti adu nga importasion iti bagas kalpasan ti implementasion ti Rice Tariffication Act.

Iti naudi nga imbestigasion ti Senado ken Department of Agriculture, naduktalan ti kaadda ti artipisial a panagkirang ti supply dagiti taraon. Adda dagiti wholesalers a mangmatmanipular ti presio dagiti magatgatang a karne, lames ken nateng. Nagtalinaed met a nababa ti paggatang dagiti komersiante kadagiti agtartaraken ken mannalon a kangrunaan nga agpupuonan ken marigrigatan iti pannakapataud dagiti taraon.

Nabayagen a nayetnag ti Suggested Retail Price kadagiti karne ken mannalon itay sakbay ti aggibus ti 2020 kalpasan a naideklarar ti state of calamity iti Luzon gapu kadagiti nagsasaruno a napigsa a bagyo a nangdidigra kadagiti nagduduma a rehion. Ngem saan met a nasursurot ti SRP ta narigat nga ipatungpal ti Department of Trade and Industry ken dagiti local government units. Awan ti maaramidan ti DA ken DTI iti nainget a pannakaipakat ti “ceiling price” dagiti taraon ta agkurang dagiti taoda ken agdependerda laeng kadagiti LGU. Ita a panawen ti pandemia, makumikom agiti agpapaay kadagiti LGU iti Covid 19 response.

 Iti benneg ti ekonomia, iti ingingina ti presio dagiti magatgatang ket agbatay iti “Law of Supply and Demand.” No ad-adu ti “demand” ngem ti “supply” ket nanginngina ti presio. Dayta ti gapu nga adda dagiti komersiante nga agkukunsabo a kontrolenda ti “supply” tapno ngumina ti presio ken agbulellekda iti ganansia.

Nabayagen dagiti “artificial hoarding” ken “hoarding” iti nagduduma a taraon, ngem nakapuy ti gobierno a mangpaksiat iti daytoy a maibilang a krimen a panangsabotahe ti ekonomia. Nagadun dagiti nairep-report iti naglabas a nainaig iti panagidulin kadagiti adu a bagas, bawang, lasona ken dadduma pay a pagbiag; ngem awan pay laeng dagiti nasentensiaan a nabalud. Nababa unay ti multa dagiti maduktalan nga aglabsing ket nalakada laeng nga abroten.

Saan a mailibak nga iti panawen ti pandemia ket nadagsen ti epekto ti community quarantine iti presio dagiti taraon nangruna iti pannakaibihiaheda manipud kataltalonan agingga kadagiti tiendaan. Uray nababa ti presio ti paggatang dagiti komersiante kadagiti mannalon ken agtartaraken ti dinguen ken lames ket kadawyan laeng a tuonanda ti presio ta adu met dagiti paggastosanda. Adun dagiti dokumento a kasapulan ti panagibiahe dagiti komersiante kas dagiti panagdalan dagiti drayber ken pahinante dagiti delivery trucks kadagiti RT – PCR test wenno antigen test, ken dadduma pay a dokumento..

Adu dagiti maipakpakat a pagallagadan ita a panawen ti pandemia a makaapekto iti pannakaingato ti presio dagiti magatgatang a taraon. Ngem saan a makita dagiti agipatpatungpal iti linteg a dagiti “illogical” a pagannurotan ket ad-adda nga iraremna ti biag dagiti umili nga agtungtunglaben iti rigat.

Iti panagpataud kadagiti taraon ket dagiti mannnalon ken agtartaraken iti dinguen ken lames dagiti kangrunaan a marigrigatan, ngem isuda ket gungundawayan dagiti buklis a komersiante. Angkatenda dagiti komersiante dagiti produktoda iti nalaka, ngem ilakoda met ti nakanginngina. Ikagumaan koma ti DA, DTI ken dagiti LGU a kontrolen ti presio dagiti mailaklako a taraon tapno maalay-ayan ti nakaro a tuok ken rigat ita a panawen ti pandemia ta no saan ket amangan no ad-adunton ti matay gapu iti bisin ngem ti Covid 19.