sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Leksion iti sagubanit

TI panagsakit, saan koma a kayat a dumteng iti biag. Kas kenkuana, dayta la ketdi met ti idawdawat ti kaaduan. Ta malaksid iti kunada a mahal magkasakit, adu ti baliwanna iti inaldaw a panagbiag.

Ket no di maagasan ti sagubanit a kimpet, daytay pagbalinenna nga inutil ti biktima, sibubukel a pamilia, apektaranna. Mabalin a mangibunga daytoy iti panagsardeng a pangadal dagiti annak no kas pangarigan ti adigi ti pamilia ti masaksakit.

Ngem iti daytoy a panawen, narigat man a liklikan ti panagsakit. Malaksid a saanen a nasalun-at ti kaaduan nga ipapauneg, kanigid-kanawan pay dagiti bisio a kas iti arak ken sigarilio. Uray ibaga payen a di agpaypayubyob, saan met latta a maliklikan ti pannakaangot iti asuk daytoy. Ta nupay agpayso adda linteg a mangipawil ti agsigarilio iti pampubliko a lugar, saan met a maipatpatungpal a naimbag daytoy.

Manen, ipakita daytoy ti kinaawan ti disiplina dagiti agsigsigarilio lattan iti uray sadino ditan. Dida idaddadaneng, dida ikaskaso dagiti adda iti aglawlawda.

Iti kinadaras ti panagtulid ti aldaw, kasta met kapardas ti panagadu ti sumngay a sagubanit. Iti panagdardaras, adu ti maliplipatan a mangpaltuad iti sakit. Pagarigan laengen ti regular koma a panangipauneg iti pammigat. Ken panangwatwat iti bagi.

Ngem ti panagsakit, mangipaay met iti adal. Ditoy a mautob no ania dagiti nagkurangan iti bukod a bagi. Apay a kasta la unayen ti panagsuel ti salun-at. Apay a kinapet latta ti sakit idinto nga inaramid met dagiti banag a mangliklik koma itoy.

Ket iti panangdalapus kenkuana ti sakit, saan laeng nagmennamenna iti bukodna a bagi. Saan laeng a nagpanunot no ania dagiti mabalin pay nga aturen, ken inayon, kadagiti ar-aramidenna tapno ad-adda pay a maliklikan ti sakit.

Ta iti panagsakitna, nakasakdo met iti adal kadagiti padana a pasiente. Ken kadagiti bantay dagitoy.

Iti damo nga aldawna iti kuarto ti ospital, immuna a nagrehistro kenkuana ti kaabayna a pasiente iti abay ti ridaw. Tumanawtaw. Uray isuda a kaserserrek, kasla am-ammona ida. Mannakipatang daytoy. Adlawannan ti kaabayna iti katre a natarawit daytoy. Nagpigsa pay met ti timekna. Tsismosa, kunana la koma. Ngem lalaki met a dandaninan agtreinta.

Nalukmeg ti lalaki iti impatona a 5’3” a tayag daytoy. Semi-kalbo. Nabukel ti rupana. Napuskolen ti barbasna ken adda maysa pulgada ngata ti kaatiddog ti imingna. Namsek iti tattoo ti nalukaisan a takiagna.

Idi imbagana a hypertension ti nasakitna, ditan a nangrugi ti kinatarawit ti lalaki. Kapadana kano iti sakit. Uppat nga aldawdan iti ospital iti dayta nga oras. Agpangato-agpababa kano latta ngamin ti presion ti dara daytoy.

Umatiperret metten ti panagdamdamagna kenkuana. Kasla nabayagen nga agam-ammoda. Kaykayatna met ketdi tapno saan nga agpulkok iti uneg.

Idi makaisimsimpan ni baketna kadagiti gamitna, rimmuar ti nasao a lalaki nga idurduronna ti nakaibitinan ti suero daytoy.

Saanna a ninamnama ti sawen ti bantay daytoy a baket.

Pasensiaanyon, adda petpettak ti apokok, sa pinatayyekna a pinatimbukel ti kanawan a tammudona iti batog ti lapayagna.

Dita metten a naginteresado iti padana a pasiente.

Segun iti baket, dati gayam a na-rehab ti apokona. Idi kapigsa ti maiparit nga agas, saan nga agpabatubat daytoy. Adu latta met ti kuartana ta malaksid nga adda iti abroad ti inana, adda pay talon a pamataudanna.

Naammuanna a dati a sumalsalog iti talon ti padana a pasiente. Iti kinalawa ti kataltalonanda, kayatanna ti mapan aggapas ta kukuana amin a magapasna (saan pay nga uso ti reaper idi). Sa ibuntok pay laeng dagiti appona iti bangir dagiti magapasda.

Apaman kano a mairikna dagiti nagapasna, diretso nga ipakilona. Ket iti dayta a nasiiman dagiti barkada-
na. Insungsongda daytoy iti maiparit nga agas. Insungsongda, kuna ti baket, ta saan met a dayta ti as-asikasuen ti apokona idi.

Kimmaro a kimmaro kano iti panagusar ti lalaki a kaduana a pasiente. Agingga a nagbalin a nainget ti pannakaipatungpal ti war on drugs. Gapu ta am-ammo a maysa nga agus-usar, kapilitan a simmuko iti otoridad. Nag-community service-da kadagiti padana a natokhang.

Gapu ta madlaw ti pamiliana a sabalin ti turtorengen dagiti balikasna no maminsan, inkeddengda nga ipa-rehab.

Immabot iti dua a bulan ti rehabilitation a nagbayadan ti inana (nga anak ti bantayna a baket) iti tallopulo ribu a piso iti kada bulan ta pribado iti nangipananda.

Iti dayta a naammuanna, nasayangan man la unay iti nabusbos a kuarta iti pannaka-rehab ti padana a apsiente. Kasta metten dagiti naigatgatangna iti maiparit nga agas. Ken ti masakbayan a naisakripisio (ta saanen a nakapagbasa gapu iti barkada).

No maminsan, pabasolek dagiti apongna iti bangir, kinuna kenkuana ti bantay a baket.    

Apay, lilang? Inamadna.

Idi pay ngamin ubing daytoy apok, pinanuynoyandan. Isu ngamin ti kadkaduana iti balayda ta nagabroad ngarud ti anakko. No ania ti kayat ti apok nga ipagatang ken dawaten a namaterialan, ipaayda. Saan man laeng a nasuruan nga agtrabaho iti balay. Bin-ig a payawat.

Dakayo ngay, lilang?

Adda bukodmi a balay kadaydi nagawan a lakayko, balong. Isu a saan a siak ti dimmakkelan ‘ta ubing. Ngem idi sabali ti nasumoknan, siakon ti ad-adda nga agbambantay kenkuana. No namin-ano ngata dayta a nadisgrasia iti motor gapu iti kinahayna iti droga. Ngem pagyamyamanak laeng ta bin-ig a garumiad laeng ti nalak-amna.

Idi ma-rehab, siak ti napan nangkitkita kenkuana idiay siudad ti Tuguegarao. Minalem a sarungkarak. Isu a nagbalin met laeng a naasideg kaniak. Ita, no kastoy a mayospital ta agsakit, dina kayat a panawak. Kasla ubing a pabantayan.

Ket dita a nalagipna met dagiti kaarrubada a naisungsong iti maiparit nga agas. Naimbag laeng ta nagsardengen dagitoy manipud idi narugian ti war on drugs.

MALEM, agawid ti baket a bantay ti padana a pasiente. Dita a napaneknekanna ti kasla inuubing nga ugali daytoy.

Dikay’ agbaybayag, a? Nagubsang a timek ti lalaki iti apongna a baket.    

Wen, apok. Dita met laeng asideg ti pagawidak. Treinta minutos laeng, addaakon.

Siguraduenyo!

Wen.

Isangpetandakto man ngarud iti sidaek a karne. Gumatangkayo dita malabsanyo a karinderia!

Haybladka la ngaruden…

Adda met itudtudokda ken ipapainum nga agasko. No oraskon, di isu dayta ti balonko! Didak igatangan, ipulongkayo kada lolo!

Nakudkod laengen ti baket ti ulona. Agngilngilangil a pimmanaw.

Apagpanaw ti baket, rinugianen ti padana a pasiente ti tumagari. Istoria nga istoria agingga a napan daytoy iti pannaka-rehab-na.

Nagbabaknang kano dagiti kaduana iti rehabilitation center. Adda annak ti pulis ken mayor. Gapu ta masapulda kano met, makausarda latta uray iti uneg ti center. Iserrek kano ti bisita dagiti kaduana iti kuarto. Saanen a makirisa dagiti agbisita kadakuada ta unaanda met a papetpetan daytoy.

Ket tapno saan kano a matiliwan ti panagusarda, takkaban wenno lingdanda ti CCTV iti kuartoda.

Ket nakunana laengen nga isu met laeng a di naan-anay ti panagimbag ti padana a pasiente. Ita, daytan ti bungana. Aglalaok ti isamsampitawna no adda agpapatang iti kuarto a yanda. Uray doktor ken nurses, kasla nabayagna idan nga am-ammo.

Napayaman laengen ta immun-una daytoy a rimmuar ngem kenkuana. Naulimekda iti dayta a nagmalem, kaduana dagiti innem a nabati a padana a pasiente. ●