Footer

Leksion nga imbati ni Bagyo Yolanda kalpasan ti lima a tawen

NAAN-ANAY kadin a nakabangon dagiti adu a biktima ni Bagyo Yolanda kalpasan ti lima a tawen? Ania dagiti naindaklan nga adal nga imbati kadagiti Pilipino ti iduduprak ti kapigsaan a bagyo a nangbasnot iti Pilipinas, a nanggubuay iti nakaro a didigra nangruna sadiay Eastern Visayas ken kaparangetna a lugar.

Nakaam-ames a pasamak ti imbati ni Bagyo Yolanda iti Pilipinas ta uray no nasapa a nagballaag ti National Disaster Risk Reduction Management Council kadagiti lugar a dalapusen ti bagyo, ngem saan a naanay ti panagsagana dagiti lokal a gobierno, ken saan a sinerioso dagiti tattao ti pakdaar iti itataud ti napigsa nga angin ken dadakkel nga aluyo.

Agarup 6,000 a biag ti nakettel ken binilion ti pategna a sanikua ken imprastraktura dagiti nadadael iti iduduprak ti bagyo a nakadawdawel ti napigsa nga angin a ginubuayna a nangpataud iti pito metro ti kangatona nga aluyo wenno storm surge a nangduprak ken nanglayus dagiti adda iti igid ken asideg ti baybay, nangruna sadiay Tacloban City ken kabangibang nga ili iti Leyte ken Samar.

Nadadael dagiti linia ti elektrisidad ken komunikasion. Nabangenan dagiti kalsada. Naduprak dagiti airport ken puerto a pakaidalanan dagiti tulong ken ayuda. Immabot iti sumagmamano nga aldaw sakbay a nakastrek dagiti mangipaay iti search, rescue, and relief operations.

Nagraira ti leddaang, buteng ken anarkia wenno saan a panagtungpal iti linteg gapu iti bisin ken kinaawan ti taraon. Nagkirang met ti supply ti gasolina ken krudo para ti transportasion.

Iti sango ti nakaro a didigra a pinarnuay ni Bagyo Yolanda, narikna met dagiti Pilipino ti ayat ken pannakisimpatia ti sangalubongan iti isasaranayda kadagiti biktima ti kalamidad. Naglayus iti tulong manipud kadagiti Pilipino ken ganggannaet nga umili ken gobierno para kadagiti adu a biktima ni Bagyo Yolanda a naawanan kadagiti kapamilia ken napateg a tattao iti biagda, naawanan iti pagtaengan, pagsapulan ken pagbiagan. Adu kadagiti biktima ti natulongan tapno makabangonda manen.

Dagiti biktima ni Bagyo Yolanda ti kangrunaan a gapu ti ibibisita ni Papa Francisco iti Pilipinas idi Enero 2015 a mismo a napan sadiay Tacloban City tapno ipariknana ti ayat ti Dios kadagiti biktima iti kalamidad. Dayta pay ti nangiduron kenkuana ti panangidariragna ti kinapeggad ti epekto ti climate change wenno global warming a nanggubuay iti napigsa a bagyo. Sinuratna ti encyclical a “Laudato Si” (Praise you, Lord) a naiturong kadagiti tattao iti sangalubongan iti panangipategda iti lubong ken nakaparsuaan.

Ti trahedia a pinataud ni Bagyo Yolanda ti nangriing kadagiti lider iti intero a lubong tapno nagtataripnongda sadiay Paris, France ken trinatarda ti kumarkaro nga epekto ti Climate Change wenno Global Warming. Maibilang ti Pilipinas kadagiti nakipaset iti Paris Agreement babaen ken ni Presidente Benigno Aquino III a nagatender iti pasken idi Nobiembre 30 – Disiembre 12, 2015 kaduana dagiti 184 a lider dagiti pagilian iti lubong. Nangrugi ti pannakaipakat ti katulagan idi Nobiembre 4, 2016 babaen ti panagpirma dagiti 195 a lider ti pagilian pakairamanan ni Presidente Rodrigo Duterte. Nagtutulagda a pababaenda ti greenhouse gas emissions wenno pannakasabidong iti asuk ti angin babaen ti limitdado a panagusar kadagiti makina a mapataray babaen ti petroleo ken pananglimitar ti panagsungrod iti coal kadagiti planta ti enerhia.

No man pay kaguduan ti dekada ti napalabas kalpasan ti Nobiembre 8. 2013, idi dinuprak ni Bagyo Yolanda ti Pilipinas, ken nagsublin iti normal a panagbiag dagiti nabiktima, ngem adu pay laeng kadakuada dagiti saan a naan-anay a nakabangon iti pannakadalebda iti dayta a didigra. Adu pay laeng kadakuada dagiti awanan iti natalged a pagtaengan. Iti laksid ti kaadu dagiti tulong a naggapu iti nagduduma nga institusion ken gobierno, agingga ita ket adda pay laeng dagiti agrekreklamo a napaidamanda iti suporta ti gobierno.

Timmaud dagiti kontrobersia iti pannakaipatakder dagiti sub-standard ti kalidadna a housing projects para kadagiti biktima ni Bagyo Yolanda nga insayangkat ti National Housing Authority, ken narugian pay laeng idi panawen ni Presidente Aquino. Liman a tawen ti napalabas kalpasan ni Bagyo Yolanda, ngem agingga ita, adda pay laeng ti lagip a nangted iti buteng ken sennaay kadagiti rinibu a biktima ta saanda a narikna ti naan-anay a panangisakit dagiti opisial ti gobierno kadakuada.

Naindaklan ti adal nga imbati ni Bagyo Yolanda a rebbengna a saan koma a liplipatan dagiti Pilipino – ti nainget a panagsagana kadagiti bagyo wenno didigra, ken ti panangipateg ti nakaparsuaan tapno malapdanen ti Climate Change a gapu dagiti abnormal a kasasaad ti panawen. #

,