Footer

Leonor Rivera, ti babai nga inay-ayat unay ni Dr. Jose Rizal

Salaysay ni Tatang Lakay

 

Adu dagiti babbai a naikalam-it ken ni Dr. Jose Rizal. Mairaman ditoy da Segunda Katigbak, Leonor Valenzuela, Leonor Rivera, Consuelo Ortiga, O-Sei San, Gertrude Beckette, Nelly Boustead, Suzanne Jacoby ken ni Josephine Bracken. Sineknan la ketdi iti ayat dagitoy siam a babbai ken ni Rizal gapu iti kinasiribna, kinalaingna nga agiyibbet iti balikas ken naisaguday kenkuana a kayaw.

Ni Leonor Rivera ti inay-ayat unay ni Rizal. Agkasinsin da Rizal ken ni Leonor, natibo iti Camiling, Tarlac nga anak da Antonio Rivera ken Silvestra Bauzon. Kasinsin ni Francisco Mercado, ama ni Rizal, ti ama ni Leonor.

Nagnaed ti pamilia ni Leonor sadiay Dagupan, Pangasinan manipud 1890 agingga iti 1891 bayat ti pannakaaramid ti linia ti tren iti nagbaetan ti Manila ken Dagupan. Nagbasa ni Leonor iti La Concordia College iti Manila ket ditoy ti nagam-ammuanda ken ni Rozal. Agtawen laeng idi ni Leonor iti sangapulo ket tallo.

Kastoy ti panangiladawan ni Austin Coates, European biographer ni Rizal ken ni Leonor:  “napintas a babai nga addaan iti nalawa a muging, nalap-it a kulot a buok, rupa a suportado dagiti kas almond a mata, bassit ken panem-emen a bibig, makaawis a kallid. Nailadawan pay ni Leonor nga addaan talento ken masirib a babai a nalaing nga agpiano ken addaan iti napintas a boses”.

Mapapati a ni Leonor ti Maria Clara a kangrunaan a karakter a babai iti Noli Me Tangere, nobela ni Rizal nga imbilang dagiti Kastila a subersibo kadagidi a panawen.

Kinapudnona, iti uneg ti sangapulo ket maysa a tawen, nagbalin ni Leonor a kaayan-ayat ni Rizal ket nagtalinaed daytoy a napudno kenkuana uray bayat ti kaaddana iti ballasiw-taaw ken adayo iti arpad ti ay-ayatenna.

Kalpasan ti dua a tawen, napan ni Rizal iti Europa. Nangibati ni Rizal iti daniw a nagpakadaanna ken ni Leonor. Dita metten ti nangrugian ti panagsinsinnuratda a dua.

Sumagmamano a tawen a nagsinsinnurat da Rizal ken Leonor. Nagaramat dagiti dua iti codes kadagiti suratda tapno saan a maawatan ti ina ni Leonor. Dagiti suratda ti nangpatapat iti relasionda bayat ti panaginnadayoda.

Mabalin a ni Leonor koma ti inasawa ni Rizal no saan a gapu iti isusupiat ti ina daytoy. Saan nga aprobaran ti baket ti relasion ni Leonor ken ni Rizal gapu ta maysa a filibustero daytoy. Kadagidi a panawen, no mabirngasanka a filibustero maibilangka a subersibo, wenno tao nga addaan panggep a mangagaw iti establisado a gobierno. Kimpet dayta a label ken ni Rizal gapu iti sinuratna a nobela a Noli Me Tangere a nangibulgaranna iti kinadakes dagiti Kastila nangruna dagiti papadi.

Idi naggawid ni Rizal iti Pilipinas idi Agosto 5, 1887, addan da Leonor iti dati a pagtaenganda iti Dagupan, Pangasinan. Kayat ni Rizal a mapan sarungkaran ni Leonor ngem linapdan ti amana gapu ta amkenna nga agpeggad ti biag ti pamilia Rivera gapu ta masipsiputanen ni Rizal a maysa a filibustero. Kayat ni Rizal nga ikasar ni Leonor gapu iti kinapudno daytoy kenkuana sakbay a pumanaw manen iti Pilipinas. Ngem saan a napasamak ti panagkitada gapu ta uray ti ama ti balasang ket imparitna a makipagkita ti anakna ken ni Rizal.

Idi addan ni Rizal iti ballasiw-taaw, intuloyna ti nagsursurat ken ni Leonor. Ngem idi 1888, awanen ti napasangpetna a surat manipud iti balasang. Nagpaut dayta iti uneg ti makatawen nupay nagsursurat latta ni Rizal ken ni Leonor.

Iti di ammo dagiti dua, inlemmeng gayam ti ina ni Leonor dagiti surat ni Rizal. Namati ni Leonor a nalipatanen ni Rizal agsipud ta awanen ti surat daytoy iti uneg ti makatawen ket immannugot a maikallaysa iti magusgustuan ti inana nga inhiniero, ni Henry Kipping.

Naipanurok ti leddaang ni Rizal idi naammuanna a nakiasawan ni Leonor.

(Maigibusto)