Literatura para ubbing, pasantaken

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Kadatayo nga Ilokano, rumbeng laeng a pasantaken ti literatura para ubbing, ngamin kasla agatsinuso pay laeng daytoy no labsen ti agsao ket kasapulan ti ad-adu pay a gapuanan lalo kadagiti saan pay a naidatdatag nga idea wenno kapanunotan. Kasapulan dagiti baro nga idea tapno mabukel ti kabarbaro a rupa – ti Iloko Children’s Literature. Nupay simmalibukag met iti kallabes gapu iti kinaadda ti pasalip itoy, kasapulan pay ti ad-adu a pagapitan ken nalawlawa a pangimulaan kadagiti nabaludbod a bukbukel. No ad-adu, narabraber ken nasansantak.

Agregget dagiti mannurat itoy a benneg. Adu dagiti mangayat a tumapog ken mangiparanod met ti kapanunotanda. Adu la ketdi met dagiti mangayat nga agsursuro nga agsurat wenno dagiti mayat a mangsalingsing kadagiti sagursor dagiti sinuratda. Iti ababa a pannao, adu ti mangayat a mangpasantak ti plumada iti children’s lit.

Iti sinurattayo a salaysay a napauluan iti “Ti Salip Ti Sarita A Para Ubbing” a mabasa iti  www.bilingualpen.com ti maikadua a most viewed a sinurat ken addaan iti record a 17,146 views kabayatan a masursurat daytoy. Trilingual ti medium, English, Tagalog ken Iluko a lengguahe. Ti topiko ti salaysay ket maipapan iti sarita a para ubbing ken nangdiskasantayo iti resulta ti 1st Honor Blanco Cabie Premio iti Literatura Ilokana, Salip ti Sarita a para Ubbing.

(Basaen ti napalpalabas nga isyo ti “Iti Duyog Ti Singsing…” iti isu met laeng a paulo ta naiserye iti Tawid ti sumagmamano a bilang.)

Mangipaneknek nga adu dagiti agregget a mannurat a tumapog iti children’s lit ta kas pammaliiwtayo, kabayatan ti panaglabas dagiti salip iti sarita a para ubbing, agtultuloy met a bumsog ti bilang dagiti mangbasa iti salaysay.

Ngem saan a dayta ti kangrunaan a puntotayo iti daytoy a sinurat no di ket ti panangpasantak iti literatura a para kadagiti ubbing. Kasano a pasantaken?

Reshaping the Iloko lit babaen kadagiti ubbing. Babaen kadagiti sinurat nga agpaay kadagiti ubbing, itedna ti nasapa nga addang ti pannaka-expose iti creative writing. Itoy a pannaka-expose dagiti ubbing, makita met ken mapaliiw dagiti addaan iti nasged a tarigagay ken interesado ken posibilidad nga agbalin a mannurat, saan laeng nga iti children’s lit no di pay iti sabsabali pay a genre ti Literatura Ilokana.

No taldiapan ti pakasaritaan ti Literatura Ilokana, saan unay a narukbos ken narangpaya ti children’s lit. Adda la ket rason no apay. Isu a nabayag nga inkam sinukisok ken inamiris. Adda nakitami a posible a rason no apay a nalibtawan ti children’s lit wenno saan a rimmukbos.

No ibasar ti pakasaritaan ti Literatura Ilokana, kaadduan kadagiti lumtuad a mannurat ket dagiti agtutubo. No agtutubo dagiti kaaduan a lumtuad sumurot ngarud met ti literaturada iti edadda. Natural laeng a mapasamak dayta. Saan laeng nga iti bukodtayo a literatura a mapaliiw daytoy no di pay ket dagiti dadduma. Ta maysa a factor ti edad iti klase ti maputputar a sarita.

No dagiti agtutubo ti kaaduan a lumtuad a mannurat, natural a ti paboritoda a topiko ti suratenda. Ti paborito dagiti agtutubo a mannurat a suraten ket ti maipapan iti ayat – iti balligi wenno iti pannakapaay. Sa kalpasanna, tumapogdan iti naserioso a topiko.

Iti dayta a situasion, nabaybay-anen dagiti sinurat nga agpaay kadagiti ubbing. Nabaybay-an wenno awan ti tumapog ta iti panagedad dagiti agtutubo a mannurat, sanguen-suratenda dagiti naserioso a bambanag, natural dayta. Awan ti tumapog, kunatayo, ta awan met ti nasisita a pagkasapulan wenno saan unay, no di pay ket saan a na-expose dagiti timmanor a mannurat iti panagsuratan iti children’s lit. No nai-expose dagiti timmanor a mannurat iti children’s lit, uray no agsursuratdan iti naserioso a banag wenno aniaman a genre, saandan a malipatan ti naggapuanda, agsuratdanto latta nga agsurat iti para kadagiti ubbing ta addan dayta a tugotda iti panagsuratan.

Ngem no awan pay ti tugotda dita wenno dida na-expose dita, kasla dida ammo no sadino ti pangidissuanda dagiti dapanda ket dumteng no maminsan ti aligagawda nga umaddang.

Isu a no dumteng ti panawen nga adda agpasalip itoy a benneg, kasapulanda ti reperensia ken ehemplo itoy tapno maragpatda ti kalkalikaguman a pannakapnek.

Ti makunami, in reshaping the Iloko lit in the course of children’s lit, intay la ketdi matakuatan a dakdakkel dagiti addangtayo iti panagdur-as ti Literatura ni Saluyot.#