Maar-arustayo iti rupak kontra pannakaabuso iti aglawlaw?

Komentario ni Tatang Lakay

(Umuna a paset)

 

Idi isu pay ti hepe ti Department of Environment and Natural Resources daydi Sekretario Angelo Reyes, nagballaag a sangsanguen ti pagilian ti nalidem a senario gapu iti pannakabaybay-a ken pannakaabuso ti aglawlaw.

Ngem uray ita, kastoy met laeng ti ballaag dagiti dadaulo ti pagiliantayo, nangruna ti ahensia mainaig iti aglawlaw. Ti nakaladladingit ta sumrek laeng dagitoy a ballaag iti maysa a lapayag sa rummuar iti sabali agingga iti adda dumteng a kalamidad a pakapukawan kadagiti sanikua ken biag ket agtitinnudonto manen dagiti opisial ti gobierno no asino ti nagliway iti napasamak a didigra.

Ketdi, saan a mailibak ti nakas-ang a kinapudno a gapu iti di malapdan nga illegal a panagpukan kadagiti kaykayo, panagkaingin, ken pannakaipasdek kadagiti pagtaengan a dumanon payen kadagiti nasulinek a lugar iti upland, napugipog dagiti kabakirantayo manipud iti 19 milion nga ektaria idi 1920 agingga nga aganay laengen a 6 milion nga ektaria ti  nabatbati a forest cover iti pagilian idi sumagpat ti 1990. Nakarkaro pay ti pakdaar ti maysa nga environmentalist: no agtultuloy ti awan ressat a pannakakalbo dagiti kabakirantayo, awanton ti nabatbati pay a forest cover sakbay ti 2015!

Mapaspasamak la ketdi daytoy gapu kadagiti sagsagrapen ti pagilian a didigra, kas iti flash floods ken panagreggaay ti daga, nangruna kadagiti bakrang ti bantay kada adda sumangbay a bagyo wenno matutudo.

Uray dagiti sientista, imballaagdan nga agturturong ti Daga iti pannakaungaw gapu iti panangabuso dagiti tattao iti aglawlawna. Maysa kadagiti mapaliiw a penomena ti saanen a maigawid a panagbara iti lubong. Climate change a kunada. Wenno global warming. Ngem maymaysa ti kayatna a sawen. Sabsabalin ti kapudot ti lubong iti agdama no maikumpara iti klimana idi un-unana nga ingget dalus ti angsen nga angin ken awan pay ti nakaro a rugit iti law-ang wenno polusion.

Dakkel ti epekto ti pannakakalbo dagiti kabakirantayo kadagiti napasarantayo  a didigra ket kasapulan a maipasagepsep iti panunotta dagiti kailiantayo ti kinagrabe ti agdama a kasasaad ti aglawlaw ditoy pagilian.

Kadagiti kallabes a tawen, kasla lunod a dimteng ti trahedia kadagiti lumugar nga adda iti sakaanan dagiti bantay ken iti asideg ti kabaybayan gapu iti pannakalayus ken pannakagabor ti komunidadda.

Saan a natural a kalamidad ti napasamak, ti illegal a panagpukan ti kayo kadagiti kabambantayan ti maitudtudo a kangrunaan a nakagapu kadagitoy a flashfloods ken landslides.

Agsipud ta awan metten dagiti ramut dagiti kayo a manglapped iti pannakakurukor kadagiti rimmuka a daga ken bato, karaman dagitoy a naiyanud iti panagdissuor ti danum ken pitak manipud iti bakras dagiti bantay ket ginaburanda dagiti lugar iti sakaanan ti bantay ken nababa a kaparangetna a komunidad a nakapukawan kadagiti rinibu a biag ken di masinunuo ti pategda a sanikua. Malaksid kadagiti aliaw, ladingit, amak, saning-i, dung-aw a sinagaba dagiti napukawan iti ipatpateg ti biag, sangsanguenda pay ti nalidem a masakbayan gapu iti pannakapukaw ti pagbibiaganda gapu kadagitoy a didigra.

Kadagiti coastal areas iti pagilian, napukawen ti kagudua iti mangrove sites. Kadagiti met coral reefs, 5 a porsiento laengen ti nabatbati nga ekselente ti kasasaadda idinto a 32 porsiento ti adda iti  dakes a kasasaad.

Sangkaareng-eng dagiti mangngalap ti kumidkiddit a makalapanda iti baybay ken karayan. Masaludsod, kasano a di mapasamak daytoy ket di met malapdan ti panagbungbong ken dadduma pay nga illegal a panagkalap nga isayangkat dagiti awanan sirmata a kapadada a mangngalap?

Iti laengen panagbungbong, mairaman a matay dagiti babassit nga ikan a no mapalubosanda koma a dumakkel ken agbugi, masinunuo ti iyaadu ti populasion dagiti lames iti kabaybayan ken karayan.

Dadaelen pay ti panagbungbong dagiti mangroves ken coral reefs a magustuan a pagayuyangan ken pagitlogan dagiti lames tapno nadardaras ti yaaduda.

(Adda tuloyna)