Maar-arustayo iti rupak kontra pannakaabuso ti aglawlaw?

Komentario ni tatang lakay

(Maudi a paset)

 

Agpayso, mangipakpakat dagiti lokal a gobierno kadagiti measures tapno malapdan ti panagbungbong ken dadduma pay nga illegal a panagkalap,  kas iti color coding dagiti bangka, ti panagronda dagiti naipasdek a brigada kadagiti coastlines, kasta met iti nainget a panagmonitor dagiti maritime police kadagiti coastal barangays. Ngem mapaliiw a saan nga umdas dagitoy. Kasapulan ti nadagdagsen a pannusa saan laeng kadagiti matiliwan nga agisayangkat iti illegal a panagkalap no di pay dagiti opisial ti barangay nga awan ti maaramidanda tapno mapaksiat daytoy illegal a pagsapulan dagiti mangngalap.

Iti sabali a bangir, uppat a pulo ket walo a porsiento iti polusion iti danum ti gapuanan ti rugit nga aggapu kadagiti kabalbalayan. Kangrunaan met a mangmangted iti polusion iti daga, angin ken danum dagiti solido a rugit a maibasbasura iti inaldaw. Ti rigatna, kaadduanna dagiti rugit ti maibasura lattan kadagiti awan abbongna a dumpsite wenno mapupuoran lattan. Ti pay makadakes, kaadduanna ita a basura dagiti plastic, styrofoam, ken dadduma pay a saan nga agrupsa. Sullatan dagitoy dagiti imbornal ken sabsabali a paglasatan wenno pagdalanan ti danum a puon ti panaglayus dagiti nababa a lugar uray iti bassit laeng a tudo. Iti Metro Manila, nagbayakabak laeng iti bassit, aglayusen dagiti kalsada.

Sabali laeng dagiti asuk manipud kadagiti paktoria, sasakayan ken dagiti ramramit iti pagtaengan a pataud ti moderno a panagbiag, kas dagiti refrigerator, air conditioner, spray ken dadduma pay.

Dagitoy nga asuk ti mangparugit iti tangatang a kangrunaan a gapu iti  panagbalbaliw ti klima ken pudot iti lubong.

Madlawtayon ti panagbaliw ti tiempo, kas iti rumungrungsot a bagyo, nakaro a matutudo a panawen, sobra a tikag, umad-adu a layus ken dadduma pay a didigra, nakaro a dagaang ken sobra a kinalam-ek.

Kasta met nga iti ipupudot ti temperatura ti lubong, pataudenna ti adu a sakit ti kudil ken bara idinto nga adun ti matmatay iti heat wave gapu iti sobra a pudot.

Maam-amak metten ti panagrunaw dagiti yelo iti Antartika ken iti North ken South Pole a mangipangato iti level ti kabaybayan nga agresulta iti pananggabor ti danum kadagiti nababa a nasion a pakairamanan ti Pilipinas.

Nalidem ti senario a sanguentayo agsipud iti panangbaybay-a ken panangabusotayo iti aglawlaw ken nakaparsuaan.

Kasano a lapdantayo daytoy a senario? Kuna ti DENR a kasapulan ti panangitag-ay iti kalidad ti angin, panangbiag kadagiti kangrunaan a karayan, panangipromot iti panamagsisina kadagiti basura ken recycling dagitoy, naing-inget a reporestasion, panangipromot iti agro-forestry ken responsable a panagminas.

Ngem makunami: saan nga umdas dagitoy. Kangrunaan ti pannakikammayet dagiti umili. Ta uray no ania ti iyus-usuat ti gobierno a pangsalaknib iti aglawlaw no di mangitaltalek dagiti umili, no agtultuloy nga aramidenda dagiti nakairuamanda a panagdaldalus, kas iti panangpuorda kadagiti maukkonda a bulbulong ken dadduma pay a rugit nga ad-adda laeng a mangted iti polusion, no agtultuloy a salungasingenda dagiti paglintegan iti panagkalapan, panagkaingin ken panagpukan kadagiti kaykayo tapno aramidenda nga uging wenno pagtungo, no itulokda lattan nga agibel-a iti nangisit nga asuk dagiti paktoria ken pagminasan, dagiti bus, dyip, traysikel, taksi ken kotse iti baet dagiti maiwayat a panagkonserba iti enerhia, ken dadduma pay a gannuat tapno malapdan ti pannakarugit iti law-ang, saanto nga agballigi ti turay, uray kasano kasinsero ken kapinget ti gannuatna a mangiyusuat kadagiti pannalaknib iti aglawlaw.

Tinawen a maselebraran ti Mother Earth Day. Iti daytoy nga aldaw, maisayangkat ti maysa nga oras a panangiddep iti silaw, panagmula kadagiti kaykayo ken dadduma pay a pangkerras iti dakes nga epekto ti pannakaabuso iti aglawlaw. Agpayso, adda maaramidanna dagitoy nga aktibidad. Ngem saanda nga umdas a manglapped iti agtultuloy a pannakaabaktayo iti dangadang a manglapped iti panagbara ti lubong.

Kangrunaan ti amin ti nasged a panagtitinnulong amin a sektor a mangsaluad iti aglawlaw.

Ti la problema, mapaliiw a maab-abaktayo iti sangalubongan a dangadang mainaig iti pannakalapped iti pannakaabuso ti Ina a Daga tapno agbalin koma a natalged, nadalus ken nabiag daytoy kakaisuna a pagtaengantayo.#