MAGUINDANAO MASSACRE KALPASAN TI PITO A TAWEN

Salaysay ni Eden A. Alviar

NAYURITEN iti namaris a pakasaritaan ti Pilipinas a ti napasamak a masaker idi Nobiembre 23, 2009 sadiay Ampatuan, Maguindanao a nakapapatayan dagiti 58 a biktima ti maibilang a karanggasan a krimen mainaig iti politika iti pagilian.

Mairaman kadagiti biktima dagiti kameng ti pamilia ni Esmael β€œToto” Mangudadatu, dagiti 32 a kameng ti media, dagiti dua nga abogado ken sibilian a nakalugan kabayatan ti panagturongda sadiay ili ti Shariff Aguak tapno ipilada ti Certificate of Candidacy ni Buluan, Maguindanao Vice Mayor Toto Mangudadatu, nga agngayangay idi a para gobernador ti probinsia.

Dayta a Maguindanao Massacre ket ibilang ti National Union of Journalists of the Philippines a panagatakar kadagiti kameng ti media iti lubong. Naideklararen ti Nobiembre 23 kas International Day to End Impunity babaen ti International Freedom of Expression Exchange.

Maipalagip a napasamak ti krimen kabayatan ti panagipila ti kandidatura para iti 2010 Elections. Sadiay Maguindanao a pagturayan dagiti Pamilia Ampatuan, kinarit ni Mangundadatu ti nabileg a political dynasty iti probinsia ken iti Autonomous Region in Muslim Mindanao.

Iti pammati ni Toto Mangundadatu a saan a madangran dagiti babbai, imbaonna ti asawana ken dagiti dua a kakabsatna a nangipila ti kandidaturana, ken kimmuyog dagiti abogadona, 32 a kameng ti media, ken dagiti awanan-armas a pasurotda, sadiay Shariff Aguak a baluarte ti Pamilia Ampatuan.

Addan iti dalan dagiti biktima ti masaker iti agalas-10:30 iti bigat dayta a Lunes idi paraen ida iti checkpoint iti Cotabato-Isulan Highway, Brgy. Kauran, Ampatuan, Maguindanao, dagiti agarup 100 a nagtagiarmas a lallaki a mapapati nga indauluan ni Datu Unsay Mayor Datu Andal Ampatuan Jr. Napuersa dagiti biktima a naparuar kadagiti luganda ken naipanda sadiay Brgy. Salman, Ampatuan a mapapati a nakapapatayanda.

Sakbay ti masaker, ti asawa ni Toto Mangundadatu a ni Genalyn Tiamzon-Mangudadatu ket nakaawag kenkuana iti cellphone a nakaibagaanna a parparaen ida dagiti armado a lallaki a kadua dagiti Ampatuan sakbay a naputed ti linia ti telepono. Iti alas-11:30 iti bigat, nakaawat ti damag ni Mangundadatu iti masaker.

Karabianna, nagwarasen ti damag kadagiti opisial ti military ken pulis a sigud a nangibaon ti tropa kadagiti lugar a nakapasamakan ti krimen. Dagus a nakarekobre dagiti tropa ti gobierno kadagiti 21 a bangkay a naikali sadiay Brgy. Saniag, Ampatuan. Naduktalan pay dagiti tallo nga abandonado a lugan dagiti Mangundadatu. Dagiti biktima ket mapapati a napaltogan iti asideg ken adda pay dagiti napagsisina ti bagida babaen ti chainsaw. Dagiti criminal ket nagaramat pay iti back hoe a pinagkalida ti mass grave dagiti biktimada.

Iti maikadua nga aldaw ti search and retrieval operations, nakabirok pay dagiti tropa ti gobierno iti 24 a bangkay. Idi Nobiembre 25, 2009, nakarekobreda pay kadagiti 12 bangkay iti uneg ti mass grave. Nakarekobreda pay kadagiti dua a bangkay iti uneg ti naikali a lugan. Mapapati a sumagmamano kadagiti narekobre a bangkay ket saan a paset iti convoy a mangipakita nga uray dagiti inosente a tattao ket nairaman a napapatay.

Dagus nga inakusaran ni Toto Mangundadatu nga utek iti krimen da Governor Andal Ampatuan, Sr. ken ti anakna a ni ARMM Governor Zaldy Ampatuan maibasar iti kinuna ti asawana iti telepono sakbay ti pannakapapatayda. Inakusaranna pay ni Datu Unsay Mayor Andal Ampatuan Jr., a nangidaulo iti masaker.

Indeklarar ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo nga under the State of Emergency ti Maguindanao, Sultan Kudarat ken Cotabato City idi Nobiembre 24, 2009, ken immandarna ti pannakaaresto dagiti suspek a nangisayangkat ken utek ti krimen. Dinutokanna ni Presidential Adviser for Mindanao Jesus Dureza a nangidaulo ti team a nangiwayat ti imbestigasion ken pannakamanehar dagiti pagteng. Idi Nobiembre 26, 2009, simmuko ken ni Dureza ni Mayor Andal Ampatuan Jr. sadiay General Santos City.

Kadagiti simmarsaruno nga aldaw, simmuko dagiti suspek a kameng ti Pamilia Ampatuan ken natiliwen dagiti dadduma pay a maatap nga adda pakainaigana iti krimen. Nairaman kadakuada dagiti soldado, pulis ken militiamen. Napilaanda ti multiple counts of murder sadiay Cotabato City. Ngem nayakar ti pakabistaan ti kaso iti Metro Manila gapu ti rekomendasion dagiti prosecutor para iti natalged nga annayas ti kaso ken awan ti hues a nayat a mangawat ti kaso gapu iti amakda. Napili a mangbista ti kaso dagiti akusado iti Maguindanao Massacre ni Quezon City Regional Trial Court Branch 221 Judge Jocelyn Solis-Reyes kalpasan a ni QCRTC Branch 84 Presiding Judge Luisito Cortez ket saanna nga inawat ti kaso gapu iti amakna iti seguridad.

Agdagup iti 197 dagiti naidarum iti murder, 15 kadakuada dagiti miembro ti pamilia Ampatuan. Agdagup iti 114 dagiti naaresto ken 112 kadakuada dagiti nalpasen ti arraignmentna. Iti arraignment ni Andal Ampatuan Jr. saanna nga inaklon ti basolna iti 41 counts of murder. Idi Abril 2010, naipababa ti kaso da Zaldy Ampatuan ken Akhmad Ampatuan gapu kadagiti nabileg a rasonda ngem prinotestaan dayta dagiti pamilia dagiti biktima. Idi Hunio 1, 2011, napasamak ti arraignment ni Andal Ampatuan, Sr. iti special court iti Manila maximum-security prison. Nasurok met a 100 nga akusado a nairaman iti charge sheet dagiti saan pay a natiliw.

Kadagiti 114 a naikulong nga akusado, uppat kadakuada dagiti pimmusayen. Idi Hulio 17, 2015, pimmusay ni Andal Ampatuan Sr., kabayatan ti kaaddana iti comatose sadiay National Kidney and Transplant Institute kalpasan ti pannakaatakena iti puso ken panagsagsagabana iti nakaron a kanser iti dalem.

Naginad ti panagannayas ti kaso gapu kadagiti lehitimo a remedio nga isaysayangkat dagiti abogado dagiti akusado kas kadagiti adu a petision ken mosion. Dinengngegen ti korte ti testimonia dagiti 232 a testigo – 131 iti prosecution, 43 iti depensa ken 58 a private complainants. Rinesolbar pay ti korte dagiti bail application dagiti dadduma nga akusado. Mataktak pay ti panagtulid ti hustisia gapu iti taktika dagiti abogado dagiti 69 nga akusado. Patien dagiti eksperto iti linteg nga iti kaadu dagiti akusado ken dagiti testigo, ken ti naipakadawyanen a sistema ti panagtulid ti hustisia iti Pilipinas ket agbayag pay ti pannakaresolbar ti kaso.

Pito a tawenen ti napalabas kalpasan a napasamak ti nakaam-ames a Maguindanao Massacre. Nalpasen ti termino ni Presidente Benigno Aquino III nga idi ket kandidato pay laeng a nangikari ti panangipaayna ti hustisia kadagiti biktima. Adda metten iti maadu a termino ni Maguindanao Governor Toto Mangundadatu a nangabak iti eleksion idi 2010. Adun kadagiti kameng ti pamilia dagiti biktima ti Maguindanao Massacre dagiti pimmusay a saanda man laeng a nagun-od ti hustisia ti pannakapapatay dagiti ipatpategda iti biag.

Itan ta nakatugawen ni Presidente Rodrigo Duterte, magun-od ngatan dagiti biktima ti naatap a hustisia? Madusanto ngatan dagiti nagaramid iti nakaam-ames a krimen tapno addanto pagpampanunotan dagiti naagum iti turay ken awanan panagraem iti kinasagrado ti biag?#