Footer

Makaulaw ti alinuno iti kinaasino? (Maikatlo a paset)

Ta kas iti nakuna ni Roberto T. Añonuevo, Direktor Heneral ti KWF: “Ito na ang katuparan ng Saligang Batas sa ating wikang pambansa; na pagyayamanin ito hindi lamang gamit ang mga salitang hiram sa banyagang wika kundi una sa lahat ay sa katutubo at sariling atin.”

“Katutubo ang nakikita kong kinabukasan ng wikang Filipino, ang ating wikang pambansa,” kuna met ni KWF Komisioner Jimmy Fong.

Nupay kasta, agtultuloy latta ti panagsisinnukat dagiti kapanunotan. Saan pay laeng a naikkat ti dakkel a barikawwet iti lulonan ta sumulpot latta ti saludsod kadagiti dadduma a managimutektek a muging nga agdamdamag: Filipino ti nailian a lengguahe dagiti Pilipino? Pilipinas ti pagilian dagiti Pilipino nga agsasao iti Filipino? Makaulaw, saan kadi?

Adda dakkel a barikawwet iti managimutektek a lulonan,  kas iti sumaganad a saludsod: Saan aya, a Filipinas ti panangbuniag dagiti Kastila iti pagilian? Saan aya a Las Islas de Filipinas ti panangawag ni Ruy Lopez de Villalobos idi 1529? Saan aya a Filipinas ti panangawag ni El Viejo Miguel López de Legazpi idi 1565? Saan aya a Filipinas ti inusar dagiti bannuar ti pagilian a kas kada Jose Rizal, Andres Bonifacio, Marcelo Hilario del Pilar, Emilio Jacinto, ken Apolinario Mabini? Saan aya, nga opisial a binuniagan ti pagilian nga España ti “Republika ti Filipinas” a kas kaunaan a republika iti Asia? Amin dagita a nadakamat ket naibudak iti historia ti pagilian. Saan nga aglibak ken paglibakan pay ti historia ta isuda ti lasag ken dara ti napalabas.

Saan kadi a maiparbeng nga isubli ti buniag a nagan ti pagilian ken inusar dagiti bannuar  ken dagiti mannurat—ti nagan a Filipinas tapno naannayas ti panangawag ti pagilian a Filipinas a pagilian dagiti Filipino nga agsasao iti Filipino?

Ngem kas iti sigud, agkedked dagiti purista a Tagalog iti proponer. Ket itay nabiit, rimsua ti debate, diskusion mairamanen dagiti angaw-patiray-ok dagiti nakalipat ken dina ammo ti historia ti pagilianna idi insingasing ni National Artist Virgilio S. Almario nga isubli koma ti buniag ti pagilian—a kas imbuniag dagiti Kastila iti pagilian ken inaramat dagiti bannuar ken mannurat idi un-unana a panawen.

Kadagiti mannurat nga Ilokano, saanda a sinurot ti pannakabalbaliw ti nagan ti pagilian uray no manon a konstitusion ti nangpatalged iti pannakabalbaliwna. Sinurot latta ni Ilokano ti orihinal a nagan ti pagilianna. Ti nagan ti gunglo dagiti mannurat ket GUMIL Filipinas, ti kadakkelan nga organisasion dagiti mannurat nga Ilokano iti pagilian ken iti ballasiw taaw. Sakbay ti 1973 Constitution a pannakabalbaliw ti ortograpia, addan, nabayagen a nabuangay ti GUMIL Filipinas, ta nagsapata dagiti kaunaan nga opisialna sadiay Baguio Technological School (ti University of Baguio itan) idi 1969.

No Filipinas ti buniag dagiti Kastila, no Filipinas ti inaramat dagiti bannuar a kas kada Dr. Jose Rizal, Andres Bonifacio, Marcelo Hilario del Pilar, Emilio Jacinto, ken Apolinario Mabini, no Filipinas ti inaramat dagiti mannurat, apay a saan nga isubli dayta orihinal a nagan ti pagilian?

Saan kadi a mabalin nga isubli ti Filipinas a nagan ti pagilian dagiti Filipino nga agsasao iti Filipino?

Ta kas iti panirigan ni National Artist ken agdama a pangulo ti KWF Virgilio S. Almario: “Tulad ng pahayag ng Komisyon sa Wikang Filipino kamakailan, naniniwala ako na may progresibong diwa ang abakada at ang “Pilipino” nang ipaglaban nina Lope K. Santos ang isang wikang pambansa batay sa isa sa mga katutubong wika ng Filipinas. Ngunit pinatunayan ng mga protesta noong dekada 60 na hindi sapat ang “Pilipino” upang itapat sa nagbabagong pambansang kamalayan. Filipino ang naging sagot upang payapain ang mga protesta. Ang panukala ngayong “Filipinas” ay isang nararapat na hakbang tungo sa kaganapan ng espiritung rebolusyonaryo ng Filipino. Upang maisigaw natin, wika nga ng isang blogger, na: “Filipino ako, Filipino ang wika ko, Filipinas ang bayan ko!”

Ngem saan ngata a mabalin nga isubli ta napigsa pay laeng ti kunnot-pusipos ti alinuno ti gimong iti napegges nga agos ti dominante a nakem?

Daytay nakalipat iti historia ti pagilianna, agkatkatawa wenno isu ti nakakatkatawa ta dina ammo ti sasawenna?

Pudno la unay ‘tay pagsasao ni Ilokano: ti dina ammo ti naggapuanna, dina met ammo ti papananna?

Wenno pudno a makaulaw ti alinuno ti kinaasino?

Kas panangipinal iti tungtongan, ti pannakaibayog ti mission ti KWF: “Itaguyod ang patuloy na pag-unlad at paggamit ng Filipino bilang wikang pambansa habang pinapangalagaan ang mga wikang katutubo ng Filipinas tungo sa pagkakaunawaan, pagkakaisa, at kaunlaran ng sambayanang Filipino.”#