Footer

Makaulaw ti alinuno iti kinaasino? (Umuna a paset)

Adda ‘tay pagsasao dagiti Ilokano nga asinoman a dina ammo ti naggapuanna dina met ammo no sadino ti pagturonganna. Iti ababa a pannao, maul-ulaw wenno nayengyeng. No apay a makarikna iti nalabes a pannakaulaw, ngamin napigsa pay laeng ti pusipos ti alinuno iti gimong ken saan nga agsusurot ti panirigan dagiti nagduduma a nakem.

Kasano aya, nga itag-ay iti agmatuon ti nagkaykaysa a dila? Napigsa kadi ken makaulaw ti danog-sulong ti dominante a nakem?

Itay Agosto, sinelebrarantayo ti Buwan ng Wika a naituding babaen iti Presidential Proclamation No. 1041, series of 1997. Naipanaganetget ken naipalagip manen ti panangtalunton ti nalinteg a dana a kas desdesen iti nagkaykaysa a timek ti kultura, historia ken kinaasino.

Ti vision a rumbeng laeng a natarnaw a maleggakan tapno maragpat ti sangsangkamaysa a gagem a panangidur-as iti pakasaritaan ti nailian a lengguahe, ti Filipino. Ken wen, rumbeng laeng nga itaguyod ti panagdur-as itoy babaen kadagiti umiso ken maitutop nga addang para iti napapanawen ken kas kiddawen ti situasion ken panangsurot iti baddek ti napaspas unay a panagbalbaliw.

Indauluan ti Komisyon sa Wikang Filipino ti makabulan a selebrasion. No usigen a nalaing dagiti tema iti selebrasion, pudno met a tumtumbokenna, ti naannayas a panagdur-as ti sibubukel a sangkapagilian. Agpaay iti amin nga umili dagiti tema ti selebrasion.

Lima dagiti tema nga awan sabali a panggepna no di panagkaykaysa a mangdesdes iti nalinteg a dana (wenno tuwid na daan).

Nabingbingay ti tema iti lima nga addang, nga isuda dagiti sumaganad: “Ang wika natin ay wika ng katarungan at kapayapaan”; “Ang wika natin ay laban sa katiwalian”; “Ang wika natin ay sandata laban sa kahirapan”; “Ang wika natin ay wika ng mabilisan, inklusibo at sustendidong kaunlaran”; Ang wika natin ay wika sa pangangalaga sa kapaligiran”.

No isipen ken usigen a nalaing dagiti nainaganan a tema, makuna nga agturongtayo iti sangsangkamaysa a panggep nga isu ti sangsangkamaysa a turongen ti amin a mangdesdes iti nalinteg a dana wenno tuwid na daan. Dagita ti makuna a mission ken vision nga ingpen nga itaguyod iti patangan ti lengguahe.

Dayta ti panggep, bareng no iti panangtalunton iti nalinteg a dana, umbaas met ti makaulaw nga alinuno a pinarnuay ti saan a panagsusurot ken di panagkinkinnaawatan dagiti mulinaw a nakem.

Iti laksid ti nailatag a programa iti Buwan ng Wika, limtuad latta ti makawengweng-lapayag a saritaan maipapan iti lengguahe nasional, timpuar dagiti suhestion, nagduduma a reaksion ken pammabalaw mairamanen ti saan nga agpulsot nga angaw ken pinnatiray-ok a manggubuay iti isem-misuot a di agpulsot.

Saan koma a malaokan iti makaulaw a gagem nga agtinnag iti saan a panagkikinnaawatan ken pannakaulaw ti publiko gapu iti nagduduma a singasing ti panagbalbaliw ken pannakabalbaliw iti maysa a banag.

Ngem addaytan ti singasing, a posible a dakkel ti ibungana a panagbalbaliw iti kanito a maiyimplimentar wenno awan ti nagkedked itoy nangruna dagiti mangisursuro iti linguistika iti nagduduma pagadalan iti tertiary level.

Iti napalabas a lima a dekada ken uray iti sakbayna, nabara a debate ken saritaan ti pannakabalbaliw ti nagan ti pagilian ken ti ortograpia nga usaren iti panagsurat,  ket adu dagiti singasing a limtaw ket saan laeng a nagkamata ti publiko no di pay ket saanda a nagkikinnaawatan iti rumbeng a mapasamak.

Itay laeng nabiit, insingasing ni National Artist for Literature ken agdama a pangulo ti Komisyon sa Wikang Filipino Virgilio S. Almario ti pannakasukat ti nagan ti pagilian manipud iti Pilipinas a mapan iti Filipinas. Iti ababa a pannao, isubli ti orihinal a nagan ti pagilian, Filipinas.

Nagbalin a nabara a diskusion-patangan ti isyo. Lalo pay a nalilibeg ti agos ti saritaan ta limmaok dagiti sutil ket pinagbalinda a nakakatkatawa wenno pinagkakatawaan, nagaangtotan ti saritaan.

Ta ania ngamin aya daytoy? Ania dagiti isyo a rumbeng a marisut ken mailawlawag? Ania ti implikasionna?

Mabasa iti salaysay nga “Alamat ng Wikang Filipino” ni Almario iti pananglaglagipna iti napalabas a balitaktakan ken diskusion maipapan iti nailian a lengguahe, a napasamak manipud 1972 a pannakagabur iti singasing ken proponer ti Surian ng Wikang Pambansa (nga idi agangay nagbalin a Linangan ng Wikang Pambansa, nga itan isu dayta KWF) ta iti rugina, ket namayagpag dagiti purista a Tagalog a nangipasango ti panggepda ken ingpen a panangidur-as ti bukodda a dila a kas lengguahe nasional.

(Adda tuloyna)

, , , ,